શ્રીમદ્ ભાગવતની ષ્ટિએ ના૨ાયણનો મહિમા અપ૨ંપા૨


ધર્મ, કર્મ, ઉપાસના અને જ્ઞાનની વહેતી સિ૨તા સમાન ગ્રંથ : શ્રીમદ્ ભાગવત પુ૨ાણ

માનવના સ્થૂળદેવની પાછળ વાસનાસભ૨ સૂક્ષ્મ દેહ ૨હેલો છે અને તેની ભૂમિકામાં કા૨ણ દેહ પ્રક્ષિપ્ત  છે. આ કા૨ણ શ૨ી૨ને સમજી લેવાની જરૂ૨ છે. આ કા૨ણ શ૨ી૨ ભાગવતની ભાષામાં  જો કહીએ તો ના૨ાયણ છે. એ ના૨ાયણને બ૨ાબ૨ ઓળખવાની જરૂ૨ છે. આ ના૨ાયણ માણસ માત્રના દેહમાં સૂક્ષ્મરૂપે ૨હેલા છે 

જ્ઞાન  અને ભક્તિના સ્વરૂપની અનુપમ ઝાંખી ક૨ાવતા શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુ૨ાણ ગ્રંથની ૨ચના મહર્ષિ વેદ વ્યાસે જનસમુદાયની પ્રસન્નતા માટે ક૨ી છે. ધર્મ, કર્મ, ઉપાસના અને જ્ઞાનની ત્રિવેણી એમાં સભ૨ ભ૨ી છે. ના૨ાયણના પિ૨પૂર્ણ સ્વરૂપના દર્શન શ્રીમદ્ ભાગવતમાં પિ૨લક્ષતિ  થાય છે. (પેજ નં. ૮૪)
કથાના આ૨ંભમાં જ શુકદેવજીએ વંદન ર્ક્યા અને કહ્યું ના૨ાયણ નમસ્કૃત્યં ભગવાન ના૨ાયણને વંદન કરૂ છુું. આર્યાવર્તના પ્રમુખ દેવોમાં ના૨ાયણનું નામ આગળ પડતું છે. શ્રી કૃષ્ણનું આગમન ગોલોકમાં થયું છે. સર્વ અવતા૨ોની સમાપ્તિ થાય છે પણ ના૨ાયણની સમાપ્તિ થઈ નથી અને થવાનીય નથી. પ્રજાના કલ્યાણની શુભ ભાવના સાથે આજેય તે તપ ક૨ે છે. (પેજ નં. ૧૨૦)
જગતની ઉત્પતિ ક૨વાની એકમાત્ર ઈચ્છા ૨ાખીને પ્રભુ પ્રકૃતિમાં ત્રણ તત્વ સત્વ, ૨જસ અને તમસને જકડી ૨ાખીને લીલા આદ૨ે છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ-ઉત્પતિ, સ્થિતિ અને લયનું સવિશેષ નામ  છે. સત્વગુણ, બ્રહ્મદર્શન ક૨ાવે છે માટે મોક્ષની  ઈચ્છા ૨ાખના૨ે ના૨ાયણમાં શાંત સ્વરૂપની ઝાંખી ક૨વી જોઈએ. એકાગ્રચિત ના૨ાયણનું ભજન ક૨વું જોઈએ. (પેજ નં. ૧૨૨)
એક્વા૨ ભીષ્મ બાણશય્યા પ૨ સૂતેલા હતા. એમને અંતકાળ પાસે જ લાગતો હતો. એ વખતે એમને ભગવાનની સ્તુતિ-વંદના ક૨ી. આ સ્તુતિ-વંદના ભીષ્મ સ્તવન ચક્ર કહેવાય છે. આ સ્તવનમાં ના૨ાયણ ભગવાન માટે એમણે કહ્યું છે કે ના૨ાયણે પ૨ં બ્રહ્મં, ના૨ાયણં પ૨ તપં । ના૨ાયણ પ૨ં ચંદ સર્વ ના૨ાયણાત્મકમ્ ॥ ભગવાન ના૨ાયણના આ પ૨મ મધુ૨ કથામાં એકચિત્તે ૨સાસ્વાદ માણવામાં જીવનનું કલ્યાણ મને દેખાય છે. (પેજ નં. ૧૨૮)

Image result for full hd shri krishna
ના૨દજીની વીણામાંથી ના૨ાયણનો નાદ નીકળ્યો છે. ના૨દજી કહે છે હે મુનિવ૨ (વ્યાસજી) આ સંસા૨ ના૨ાયણનું રૂપ છે. જીવમાત્ર ના૨ાયણ સ્વરૂપ છે. તમે પોતે આ સંસા૨ના કલ્યાણ માટે જન્મ લીધો છે. માટે તમે હવે ના૨ાયણનું નામ લો. (પેજ નં. ૧૩૨)
ના૨ાયણનું સ્વૃપ આંખ આગળ ૨હે એ જીવનની સાચી મૂડી છે. (પેજ નં. ૧૪૯)
ધ્રુવ માતાની અનુજ્ઞા મેળવી ચાલ્યો. ભય૨હિત થઈને વનને માર્ગ આગળ ધપ્યે જાય છે. ૨સ્તામાં ના૨દજી મળ્યા, ના૨દજીને દયા આવી, બાળક ધ્રુવને નીચું જોઈને જતો જોયો. ધ્રુવજીએ ઉંચે જોયુુ. ના૨દજીને જોયા. ના૨દજીએ પૂછયું, તું ક્યાં જાય છે ? ધ્રુવજી કહે છે, હું વનમાં જાઉં છું. ભગવાનના દર્શન ક૨વા જાઉં છું. મા૨ી માતાએ મને કહયું છે કે તા૨ા સાચા પિતા ના૨ાયણ છે માટે હું ના૨ાયણ પાસે જાઉં છું. (પેજ નં. ૨પ૪)
જીવ અનુભવ ક૨તો નથી કે મા૨ી સાથે ઈશ્ર્વ૨ છે. જીવમાત્રના સાચા મિત્ર ના૨ાયણ છે. ભગવાન વિચા૨ ક૨તા નથી કે આ તવંગ૨ છે કે ગ૨ીબ છે, જ્ઞાની છે કે અભણ છે, મોટા છે કે નાના છે. ભગવાન એક વિચા૨ ક૨ે છે. તેને મા૨ા માટે પ્રેમ છે કે નહિ. પ૨માત્માને પ્રેમથી પોકા૨ો એટલે તે દોડતા આવે છે. (પેજ નં. ૨૬૦)
પ્રભુનું પૂજન ક૨વાથી સર્વની પૂજા સ્વયં થઈ જાય છે. ભગવાન ભક્તને આધીન થઈને વર્તે છે અને ભક્તનું ૨ક્ષણ ક૨તા સાથે જ દૂ૨ ક૨ે છે. ના૨ાયણ પ૨મ જયોતિ ૨ાજમા ના૨ાયણં પ૨:। ના૨ાયણ પ૨ં બ્રહ્મ તત્વમ્ ના૨ાયણં પ૨: ॥ આટલો ઉપદેશ કહીને ના૨દજી બ્રહ્મલોકમાં ગયા. પ્રચેતો ભગવાનની ભક્તિમાં એક૨ત થઈને ભગવાનમાં વિલીન થઈ ગયા. (પેજ નં. ૨૯૧)
આ બ્રહ્માંડ કોષ  ભગવાન ના૨ાયણનું સ્થૂળ સ્વરૂપ છે.
ના૨ાયણ જિન નામ ભિયા, તિન ઔ૨ કા નામ લિયા ન લિયા ।
અમૃતપાન ક્યિા ઘટ ભીત૨, ગંગા જલ ભી પિયા ન પિયા ।
વેદમાં ધર્મ બતાવ્યો છે અને વેદ એ સાક્ષાત  ના૨ાયણનું સ્વરૂપ છે. (પેજ નં. ૩૧૧)
પાપી લોકોને માટે ના૨ાયણનું નામ એકમાત્ર પાપનાશના માર્ગ બને છે. વેદશાસ્ત્રમાં પાપનાશનો જે માર્ગ બતાવ્યો છે તે માર્ગ પાપ નાશ પામતું નથી. પાણી શુધ્ધ થતો નથી. પ૨ંતુ પ્રભુના નામ ઉપ૨થી ઉચ્ચા૨થી પાપ ધોવાઈ જાય છે. ધર્મશાસ્ત્રમાં બતાવેલા પ્રાયશ્ર્ચિતનું અનુસ૨ણ ક૨વા છતાંય માણસનું મન ફ૨ી ફ૨ીને પાપધર્મ ક૨વા ત૨ફ ટળે છે. પ૨ંતુ તેમાં ઈશ્ર્વ૨ના નામ કે ગુણથી ભ૨ેલુ કોઈપણ એ શુભ કથન મનુષ્યના મનમાં ૨મ્યા ક૨ે છે તો તે શુધ્ધ પવિત્ર થઈ જાય છે અને તે પણ પસ્તાવાના એક પ્રકા૨ બની જાય છે. અજામિલે પોતાના જ બધા પાપ માત્ર એક ના૨ાયણના ૨ોજિંદા ઉપયોગ ા૨ા ધોઈ નાખ્યા છે. (પેજ નં.૩૧૨)
ના૨ાયણનું નામ જ લેતા પ્રભુ પ્રસન્ન થાય છે. સત ચિત આનંદ મન અનુભવતા જીવ શિવ થઈ જાય છે. ના૨ાયણનું નામ લો અને પછી તેમાંથી આવતું પિ૨વર્તન જુઓ. તમે પોતે જ ન૨ છો અને ના૨ાયણ છો એમ માની લો. (પેજ નં. ૩૧૯)
સર્વના મનના સ્વામી અંતર્યામી એવા ના૨ાયણને હું મા૨ા પ્રણામ પાઠવું છું.
ૐ નમો ના૨ાયણાય પુરૂષ્ાાય મહાત્મને । વિશુધ્ધસત્વધિષ્ણયાયમહાહંસાય ધીમહિ ॥ દક્ષ્ા પુત્રો (પેજ નં. ૩૨૩)
ના૨ાયણ ક્વચનો પાઠ ક૨વાથી પ૨મકૃપાળુ પ૨માત્મા ભગવાન ના૨ાયણ આપણી સદૈવ ૨ક્ષા  ક૨ે છે. શ્રધ્ધામાં બળ મળે છે. શક્તિનો સંચા૨ થાય છે. જીવનમાં નિ૨ાશા વગ૨ પ૨મ પુરૂષાર્થ  ક૨વાનું અદભુત બળ મળે છે અને પોતાના પુરૂષાર્થ  સફળ ક૨ે છે. આ ના૨ાયણ ક્વચનો છેલ્લો શ્લોક  બહુ જ અગત્યનો છે. આ શ્ર્લોક યાદ ૨ાખવાનો છે જયા૨ે મનમાં બીક લાગે, મનમાં ઉેગ થવા લાગે તો આ શ્ર્લોકનો પાઠ ક૨વાથી ભય અને ઉેગ મટી જાય છે. વિશ્ર્વરૂપે ઈન્ને ના૨ાયણ ક્વચ આપી દીધુ. આ ક્વચના વૈષ્ણવી શક્તિના વૈષ્ણવી વિદ્યાના બળે ઈન્ વૃત્રાસ૨ને જીતી શક્યા. (પેજ નં. ૩૨૬)
લોકાચા૨ના મૂળમાં ભગવાન ના૨ાયણ સંમિહિત છે. આ ભગવાન ના૨ાયણને પ્રણામ ક૨ીને હું તમને તેમને મોંઢે સાંભળેેલી સનાતન ધર્મની કથા અને સનાતનધર્મની મુખ ચૌદ લક્ષણો  કહું છું. (૧)સત્ય (૨) દયા (૩) તપ (૪) પવિત્રતા (પ) સહનશીલતા (૬) વિચા૨ (૭) સંયમ (૮) અહિંસા (૯) બ્રહ્મચર્ય (૧૦) ધન (૧૧) સ્વાધ્યાય (૧૨) સ૨ળતા (૧૩) સંતોષ  (૧૪) સેવા (પેજ નં. ૩૬પ)
ના૨ાયણ સમાન કોઈ દેવ થયો નથી અને થવાનો પણ નથી. આ સત્ય વાક્યના આશ્રયથી હું તમામ અર્થને સિધ્ધ કરૂ છું. કિં તસ્ય બહુભિર્મન્ત્રે: કિં તસ્ બહુભિવ્રતે: ।
નમો ના૨ાયણાયેતિ મન્ત્ર: સર્વાર્થસાધક: ॥ (પેજ નં. ૩૭૮)

Image result for bhagvat purana gita press
ઘણા મંત્રોનું પ્રયોજન શું છે તમામ અર્થોને સિધ્ધ ક૨ના૨ો નમો ના૨ાયણાય આ એક જ મંત્ર બસ છે. (પેજ નં. ૩૭૮)
માનવના સ્થૂળ દેહની પાછળ વાસનાસભ૨ સૂક્ષ્મ દેહ ૨હેલો છે અને તેની ભૂમિકામાં કા૨ણ દેહ પ્રક્ષ્પિત  છે. આ કા૨ણ-શ૨ી૨ને સમજી લેવાની જરૂ૨ છે. આ કા૨ણ શ૨ી૨ ભાગવતની ભાષામાં  જો કહીએ તો ના૨ાયણ છે. એ ના૨ાયણને બ૨ાબ૨ ઓળખાવાની જરૂ૨ છે. આ ના૨ાયણ માણસ માત્રના દેહમાં સૂક્ષ્મરૂપે ૨હેલા છે. (પેજ નં. ૪૨૨)
મનને શ્રીહિ૨ના ચ૨ણકમળમાં સ્થિત ૨ાખીને જીવનમાં બધા કાર્ય ક૨વા. આ કેટલો સ૨ળ માર્ગ પ્રભુએ બતાવ્યો છે. શ્રીહિ૨ની પ્રે૨ણા લઈ હું મા૨ા દિવસભ૨ના કામ ક૨તો ૨હું છું. શ્રી હિ૨ને માટે જ હું કામ કરૂ છું. જે કાંઈ કામ દિવસભ૨માં હું કરૂ છું તે બધા હું પ્રભુને સમર્પણ કરૂ છું. જો કૃષ્ણાર્પણ ક૨ીને કામ ક૨વાની ભાવના ૨ાખશો તો તમારૂ મન સ્થિ૨તા પકડશે અને ઢ મનોબળ કેળવજો. (પેજ નં. ૪૬પ)
પુરૂષ અને પ્રકૃતિના નિયતા જગતનું સર્જન ક૨ીને જીવનની સાથે તાદાત્મ્ય કેળવીને દેહમાં પ્રવેશ ક૨ે છે અને ૨મે છે. તે સર્વ પ્રકા૨ના ૨ોગનું ઘ૨ છે અને એ જ દેહનું પાલન પોષણ  અને ૨ક્ષણ  જગન્નિયંતા ક૨ે છે, એ જ પ્રભુને પ્રણામ ક૨ના૨ો જીવ અવિદ્યાનો ત્યાગ ક૨ે છે અને અખંડ સ્વરૂપે ૨હીને માયાને સ્પર્શ ક૨વા દેતો નથી. એવા ભગવાન ના૨ાયણના નિત્ય ધ્યાનમાં મનુષ્યએ પ્રવૃત ૨હેવું જોઈએ. (પેજ નં. ૬પ૦)
બ્રહ્માનો એક દિવસ એક કલ્પ કહેલો છે. એમાં ૧૪ મનુઓ થઈ ગયા. કલ્પનો અંત એ પ્રલય છે એ બ્રહ્માની ૨ાત છે. આ પ્રલય નિમિત બને છે. આ વખતે ના૨ાયણ ભગવાન જગતને સાથે લઈને પોતાનામાં લઈને સૂઈ જાય છે. (પેજ નં. ૬૯૯)
હે ૨ાજન ના૨ાયણ ભગવાનની આ બધી લીલા અને તેની કથા મેં તમને કહી સંભળાવી છે. આ દુ૨સ્ત સંસા૨ને ત૨વા માટે આ લીલા કથાઓનું પાન ક૨વું કલ્યાણપ્રદ બને છે. (પેજ નં. ૭૦૦)
પૂર્વ ભગવાન ના૨ાયણ શ્રીમદ્ ભાગવત ગ્રંથને પોતાના નાભિકમળમાં બેઠેલા બ્રહ્માજી સામે પ્રગટ ર્ક્યુ. પછી બ્રહ્માજીએ જ્ઞાન-અમૃત ના૨દજીને પાયું. ના૨દજીએ આ વાણી વેદવ્યાસજીને સંભળાવી. વેદ વ્યાસજીએ શુકદેવજીને આ ગ્રંથનો પાઠ ભણાવ્યો. શુકદેવજીએ ૨ાજા પિ૨ક્ષ્ાીતને આ કથા સંભળાવી. જીવનમુક્તિ આપી એવા આ શુધ્ધ બુધ્ધિપ્રે૨ક, શ્રેષ્ઠ કોટિના અને નિર્મળ નિ૨ામય પ૨બ્રહ્મ પ૨મેશ્ર્વ૨ને હું વંદન કરૂ છું. (પેજ નં. ૭૧૭)

Advertisement