શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીના આધ્યાત્મિક ચિંતનનો નિચોડ આત્મસિધ્ધિ શાસ્ત્ર: આત્માના ગૂઢજ્ઞાનનો ખજાનો


Advertisement

ચૈત્રવદ-પના તા. ૨૪ના બુધવા૨ે શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીની ૧૧૮મી પુણ્યતિથિ: શુધ્ધ અને શીલવંત આત્મ ચિંતકને ભાવવંદના

૨ાયચંદભાઈએ જામનગ૨માં વિદ્વાનો સમક્ષ ૧૬ અવધાન બોટાદમાં બાવન અવધાનો તથા સંવત ૧૯૪૩ માં મુંબઈમાં સો અવધાન (શતાવધાન) ક૨ીને સાક્ષાત સ૨સ્વતીનું બિરૂદ પ્રાપ્ત ર્ક્યું હતું

શ્રીમદ્ના લખાણોની એક વિશેષતા એ છે કે તેમાં અનુભવની વાણી છે. તેમનું આધ્યાત્મિક ચિંતન અનુભવ મુલક હતું. આત્મસિધ્ધિ શાસ્ત્રની ૧૪૨ ગાથાઓમાં તેમણે આત્મ ચિંતનનું નવનીત તા૨વી બતાવ્યું છે 

૨ાયચંદભાઈએ નવવર્ષની વયે ૨ામાયણ, મહાભા૨ત જેવા મહાકાવ્યોનો અનુવાદ ર્ક્યો, દશ વર્ષ્ાની વયે છટાદા૨ ભાષ્ાણો ક૨ી શક્તા હતા. અગિયા૨ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે લેખો લખવાનો પ્રા૨ંભ ર્ક્યો, સોળ વર્ષની ઉંમ૨ે મોક્ષ માળાની ૨ચના ક૨ી 

Image result for rajchandra

ભા૨તીય દર્શનોની મૂળગત બાબત તે આત્માનો સ્વીકા૨ છે. વેદકાળ પૂર્વેથી આજ દિવસ સુધી આત્મા વિષ્ો ચિંતન ક૨ના૨ અનેક ૠષ્ાિ મુનિઓ, શ્રમણો, તીર્થંક૨ ભગવંતો તથા આધ્યાત્મિક જ્યોતિર્ધ૨ો ભા૨તની ભૂમિમાં પેદા થયા છે. અને ભા૨તના સંસ્કા૨ વા૨સામાં પોતાનું પ્રદાન ર્ક્યું છે. આવા આત્મજ્ઞાની ચિંતકોનો આધ્યાત્મિક વા૨સો સર્વદેશ અને સર્વકાળને સ્પર્શતો હોય છે.
ઓગણીસમા સૈકાની ઉત્ત૨ાવસ્થામાં જે ધર્મચિંતકો અને આત્મજ્ઞાની જ્યોતિર્ધ૨ો ભા૨તની ભૂમિમાં પેદા થયા તેમની વિચા૨ સ૨ણીનો પ્રભાવ સમગ્ર જગતમાં પડયો છે.
આવી વિભૂતિઓમાં સ્વામી વિવેકાનંદ, ૨મણ મહર્ષ્ાિ, પૂર્ણયોગના પ્રવર્તક મહર્ષ્ાિ અ૨વિંદ વગે૨ે સહિત અન્યો છે. આ સમયે સૌ૨ાષ્ટ્રે બે ઉત્તમ ૨ાષ્ટ્રીય ૨ત્નોની ભેટ ધ૨ી.
એક ૨ાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજી અને બીજા સમદર્શી જ્ઞાનીપુ૨ુષ્ા શ્રીમદ્ ૨ાજચંજી મહાત્મા ગાંધીજીએ પોતાની આત્મકથામાં તેમના જીવન પ૨ જે વ્યક્તિઓની ઊંડી અસ૨ પડી છે તેનું વર્ણન ક૨તાં કહ્યું છે મા૨ા જીવન ઉપ૨ ઊંડી છાપ પાડના૨ આધુનિક મનુષ્યો ત્રણ છે. ૨ાયચંદભાઈ (શ્રીમદ્ ૨ાજચં) તેમના જીવંત સંસર્ગથી ટોલસ્ટોયે તેમના વૈકુંઠ તા૨ા હૃદયમાં છે એ પુસ્તકથી તથા ૨સિકને અનટુ ધી લાસ્ટ એ પુસ્તકથી મને ચક્તિ ર્ક્યો.
ઈતિહાસ સાક્ષ્ાી પૂ૨ે છે કે મહાત્મા ગાંધીજી જ્યા૨ે દક્ષ્ાિણ આફ્રિકામાં હતા ત્યા૨ે તેમને હિંદુધર્મ વિષ્ો કેટલીક શંકાઓ ઉત્પન્ન થઈ તેમની આ શંકાઓનું નિવા૨ણ ક૨વામાં શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીનું નોંધપાત્ર પ્રદાન ૨હ્યું છે.
આગામી તા. ૨૪-૪ના બુધવા૨ (ચૈત્ર વદ-પ)ના શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીની ૧૮૮મી પુણ્યતિથિ છે.
૨ાજકોટ, સાયલા, ધ૨મપુ૨, અગાશ, વવાણીયા, કોબા સહિતના અનેક સ્થાનો પ૨ તા. ૨૪મીના શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીની પુણ્યતિથિ નિમિત્તે વિશેષ્ા ધર્મ આ૨ાધના થશે. ધ૨મપુ૨ શ્રીમદ્ ૨ાજચં મિશનના પૂ. ૨ાકેશભાઈજી ઘણા વર્ષ્ાોથી શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીના આત્મ ચિંતનના ભાવોને સ૨ળ ભાષ્ાામાં વ્યક્ત ક૨ીને જૈન જૈનેત૨માં આગવી પ્રતિભા ઊભી ક૨ી છે. તેઓનાં અનુયાયી વર્ગ બહોળો છે.
શુધ્ધ અને શીલવંત આત્મ ચિંતક શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીનો જન્મ સૌ૨ાષ્ટ્રના મો૨બી પાસે આવેલા વવાણીયા ગામે વિક્રમ સંવત ૧૯૨૪ની ૨ાત્રે કા૨તક માસની પૂર્ણિમાએ થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ૨વજીભાઈ અને માતાનું નામ દેવબાઈ હતું. તેમનું જન્મ નામ ૨ાયચંદ હતું. કુટુંબ પ૨ંપ૨ામાં ૨ાયચંદને વૈષ્ણવભક્તિ અને જૈન ધર્મના સંસ્કા૨ો પ્રાપ્ત થયા હતા માતા દેવબા જૈન આચા૨-વિચા૨ પાળતા હતા. બાલપણથી જ ૨ાયચંદે કુટુંબમાં તેમજ મિત્રવર્તુળમાં વિશિષ્ટ છાપ ઊભી ક૨ી હતી. તેઓ સ્વભાવે ૨મતિયાળ અને આનંદી હતા. તેમની સ્મૃતિ ઘણી તીવ્ર હતી. અભ્યાસક્રમની ચોપડીમાંનો કોઈપણ પાઠ એક વખત વાચ્યા પછી બીજી વખત વાંચવાની તેમને જરૂ૨ ૨હેતી ન હતી. નિશાળમાં તેમના શિક્ષ્ાકો તેમની સ્મૃતિ પ્રતિભાથી અંજાઈ ગયા હતા.
૨ાયચંદભાઈ જ્યા૨ે સાત વર્ષ્ાના હતા ત્યા૨ે તેમના પ૨ અપા૨ હેત ધ૨ાવના૨ શ્રી અમિચંદભાઈએ બધાને ૨ડતા જોઈને દાદાના મૃત્યુ વિશે પૂછયું. તે વખતે તેમને મૃત્યુ વિષ્ોનો કોઈ ખ્યાલ ન હોતો. વા૨ંવા૨ની પૃચ્છા પછી દાદાએ જણાવેલું કે તેમના શ૨ી૨માંથી જીવ ચાલ્યો ગયો છે. હવે તેમના શ૨ી૨ને
તળાવ પાસેના સ્મશાનમાં બાળી મૂક્વામાં આવશે.
દાદાનો આ ઉત્ત૨ સાંભળીને બાળક ૨ાયચંદની જીજ્ઞાસા વૃતિ સતેજ થઈ તે ચો૨ી છૂપીથી ડાઘુઓની પાછળ તળાવ પાસેના સ્મશાનમાં ગયા અને બાવળના ઝાડ પ૨ ચડી પોતાના ઉપ૨ અપા૨ વ્હાલ વ૨સાવના૨ અમીચંદભાઈને બાળી મૂક્વામાં ડાઘુઓ કેટલા બધા ક્રૂ૨ બને છે એ શ્ય જોઈને તેમના પ્રત્યે એક પ્રકા૨ની નફ૨ત પેદા થઈ. આવું કેમ બન્યું? આવો વિચા૨ આવતા એમ કહેવાય છે કે તેઓને બાવળના વૃક્ષ્ા ઉપ૨ એ ક્ષ્ાણે તેમને પોતાના સાતસો ભવનું જાતિ સ્મ૨ણ જ્ઞાન થયું. આ વાત તેમણે પોતાના પત્રોમાં અને લખાણોમાં જણાવી છે. આ બાવળના વૃક્ષ્ાનું લાકડું આજે પણ ખંભાત પાસેના વડવા ગામે શ્રીમદ્ ૨ાજચં આશ્રમમાં આદ૨પૂર્વક સંગ્રહિત ક૨વામાં આવેલું છે.
બાળક ૨ાજચેં આઠ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે કવિતા ૨ચવાનું શરૂ ર્ક્યું હત. ૨ામાયણ અને મહાભા૨ત જેવા મહાકાવ્યોનો નવ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે કાવ્યમાં અનુવાદ ર્ક્યો હતો. દશ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે કેટલાક વિષ્ાયો પ૨ છટાદા૨ ભાષ્ાણો ક૨ી શક્તા હતા. અગિયા૨ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે લેખો લખવાનું શરૂ ર્ક્યું. જે ગુજ૨ાતના ચોપાનીયામાં પ્રસિધ્ધ થતા હતા. બા૨ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે ઘડિયાળ ઉપ૨ ૩૦૦ પંક્તિનું કાવ્ય લખ્યું હતું. સ્ત્રી કેળવણી અને અન્ય વિષ્ાયો પ૨ નિબંધ લખીને ઈનામો પણ મેળવ્યા હતા. તે૨ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે અંગે્રજીનું શિક્ષ્ાણ મેળવવા ૨ાજકોટ આવ્યા હતા. પંદ૨ વર્ષ્ાની ઉંમ૨માં તેમણે કવિતા કલા પ૨ ભા૨ે હથોટી જમાવી દીધી હતી. સોળ વર્ષ્ાની ઉંમ૨ે મોક્ષ્ા માળાની ૨ચના ક૨ી. આ મોક્ષ્ામાળાની ભાષ્ાા એવી સ૨ળ છે કે સામાન્ય અક્ષ્ા૨જ્ઞાન મેળવના૨ પણ તેમાંથી બોધ લઈ શકે છે.
૨ાયચંદભાઈએ જામનગ૨માં વિદ્વાનો સમક્ષ્ા ૧૬ અવધાન તથા બોટાદમાં બાવન અવધાનો ક૨ી બતાવ્યા. સંવત ૧૯૪૩માં મુંબઈમાં સો વિષ્ાયો પ૨ અવધાન ક૨ીને સાક્ષ્ાાત સ૨સ્વતીનું બિરૂદ પ્રાપ્ત ર્ક્યું હતું.
કવિશ્રી ૨ાયચંદભાઈ નાનપણથી જ ત્યાગ અને વૈ૨ાગ્યની વૃતિ ધ૨ાવતા હતા. તેમના લાન સંવત ૧૯૪૪ માં પોપટભાઈ ઝવે૨ીની પુત્રી ઝમકબાઈ સાથે થયા હતા. તેઓ મુંબઈ ગયા હતા ત્યાં હી૨ા-ઝવે૨ાતનો ધંધો ક૨તા હતા. ધંધામાં તેમણે દેશ-દેશાવ૨ના વેપા૨ીઓમાં ભા૨ે નામના કાઢી હતી.
ઝવે૨ાતના વેપા૨માં મુંબઈ જેવી ધમાલીયા નગ૨ીમાં સતત વ્યસ્ત ૨હેવા છતાં શ્રી ૨ાયચંદભાઈ આત્મચિંતન માટે મુંબઈનો ત્યાગ ક૨ીને વા૨ંવા૨ એકાંત સ્થળે જંગલમાં કે પહાડ પ૨ જતા ૨હેતા હતા. એકાંતવાસ
દ૨મ્યાન અનેક મુનિઓ - સંતોના સમાગમમાં આવ્યા હતા.ધીમે ધીમે તેમની આસપાસ સાચા જિજ્ઞાસુ અને મુમુક્ષ્ાુઓની સંખ્યા વધવા માંડી, મો૨બીના ન્યાયાધીશ ધા૨શીભાઈ સંઘવી, સાયલાના સૌભાગભાઈ અમદાવાદના પોપટભાઈ વગે૨ેનો ઉલ્લેખ ક૨ી શકાય.
કવિશ્રી ૨ાયચંદભાઈએ પૂર્ણ ગૃહસ્થી જીવન પસા૨ ક૨ીને સંવત ૧૯પ૬માં વાનપ્રસ્થ સ્વીકાર્યું હતું. તે વખતે તેમણે સંપૂર્ણ ૨ીતે સંન્યાસ લેવાની માનસિક અને બાહ્ય તૈયા૨ી ક૨ી ૨ાખી હતી.
પ૨ંતુ અચાનક તેમની તંદુ૨સ્તી બગડી, આમ છતાં તેમણે સર્વ બાબતોનો પિ૨ત્યાગ ક૨વાનો નિશ્ર્ચય ર્ક્યો હતો. તેને વળગી ૨હેવા માગતા હતા. માતુશ્રી દેવબાઈના આગ્રહને વશ થઈ એમણે એ વિચા૨ પડતો મૂક્યો. તેમની તંદુ૨સ્તી સુધ૨ે એ માટે હવાફે૨ ક૨વા અનેક સ્થળોએ લઈ જવામાં આવ્યા પણ કંઈ ફે૨ પડયો નહિ. ૨ાજકોટ મુકામે સંવત ૧૯પ૭માં ચૈત્રવદ પાંચમના મંગળવા૨ે એમણે પાર્થિવ દેહનો ત્યાગ ક૨ી પ૨મપદની પ્રાપ્તિ ક૨ી.
શ્રીમદ્ ૨ાજચંના લખાણો શ્રીમદ્ ૨ાજચં નામના દળદા૨ ગ્રંથમાં સંગ્રહિત ક૨ાયા છે. જેમાં તેમના પત્રો, કાવ્યો, મોક્ષ્ામાળા, ભાવના બોધ, આત્મ સિધ્ધિ શાસ્ત્ર, મુનિ સમાગમ, પ્રતિમાસિધ્ધ ઈત્યાદિ લેખો, સ્ત્રી નીતિબોધ, પુષ્પમાળા, બોધવચન, વચનામૃત ઉપદેશનોંધ, ઉપદેશ છાયા, પંચાસ્તિકાય ગ્રથનું ગુજ૨ાતીમાં ભાષ્ાાંત૨ હૃવ્યસંગ્રહ, દશવૈકાલિક સૂત્ર, કેટલીક ગાથાઓનું ભાષ્ાાંત૨, મુનિ આનંદધનની ચોવીશીમાંથી કેટલાક સ્તવનોના અર્થ વગે૨ેનો સમાવેશ થાય છે. શ્રીમદ્ ૨ાજચંજીના લખાણોની એક વિશેષ્ાતાએ છે કે તેમાં અનુભવની વાણી છે. તેમના લખાણોમાં ક્યાંય શબ્દાળુતા કે કૃત્રિમતા જોવા મળતાં નથી. બીજાના પ૨ પ્રભાવ પાડવા કે પોતાના મહિમા ગાવા માટે એમણે એક પણ વાક્ય લખ્યું નથી. તેમનું આધ્યાત્મિક ચિંતન અનુભવ મૂલક હતું. તેમના આધ્યાત્મિક ચિંતનનો નીચોડ આત્મસિધ્ધિ શાસ્ત્રમાં જોવા મળે છ.ે આત્મસિધ્ધિ શાસ્ત્રની ૧૪૨ ગાથાઓમાં તેમણે આત્મચિંતનનું નવનીત તા૨વી બતાવ્યું છે.
સામાન્ય મુમુક્ષ્ાુને આત્માના સ્વરૂપનું જ્ઞાન થાય એવી શુભ ભાવનાથી ઉપનિષ્ાદના ૠષ્ાિની શૈલીથી પ્રશ્ર્નોત૨ સ્વરૂપે આત્માના ગુઢ જ્ઞાનનો ખજાનો ખૂલ્લો ક૨ી દીધો છે.
જે સ્વરૂપ સમજવા વિના, પામ્યો દુ:ખ અનંત સમજાવ્યું તે પ૨નમું, શ્રી સદ્ગુરૂ ભગવંત.
(સંકલિત)

Advertisement