કોરોનાકાળ બાદ શ્ર્વાસોચ્છવાસમાં પણ સ્માર્ટનેસ!


ટેકનોલોજીને સ્માર્ટ બનાવતાં-બનાવતાં આજનો માણસ પણ ‘સ્માર્ટ’ બની ગયો. પરંતુ આ બધાની વચ્ચે આપણે આપણી જાત પર, આપણા રોજબરોજની પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન આપવાનું ચૂકી ગયા. ‘શ્વાસોચ્છવાસ’ એવી ટેવ છે, જેનાં વિશે આપણને વિચારવું નથી પડતું! આજે લઇ શકાયા અને કાલે નહીં લેવાય તો શું કરીશું એવો અતરંગી વિચાર ક્યારેય કોઇને આવ્યો ખરો?

પોણા ભાગનાં અમેરિકનો સવારમાં ઉઠતાંવેંત પોતાનો મોબાઇલ ચકાસવાનું કામ કરે છે. ભારતમાં પણ જોકે હવે બધાને એકસમાન લત લાગી રહી છે. અડધો દિવસ આપણે કાં તો મોબાઇલની સ્ક્રીન સામે વિતાવીએ છીએ અથવા તો લેપટોપ-ટીવી સામે! એવામાં બ્રીથિંગ ડિવાઇસનો મુખ્ય ધ્યેય જ એ છે કે લોકો પોતાનાં શ્વાસોચ્છવાસ પ્રત્યે થોડા જાગ્રત બનીને વિચાર કરે. દિવસમાં સરેરાશ આપણે 22,000થી પણ વધુ વખત શ્વાસ લઈએ તેમજ છોડીએ છીએ! દરેક વખતે આપણે આ પ્રોસેસ સભાનતાપૂર્વક નથી કરતાં હોતાં.

‘બી’ ડિવાઇસ ફક્ત તમારા શ્ર્વાસોચ્છવાસની જ ગણતરી કરે છે એવું નથી. તેમાં અલગ-અલગ પ્રકારનાં એક્સરસાઇઝ-સેશન પ્રોગ્રામ કરવામાં આવ્યા છે, જે આપણી બ્રીથિંગ હેબિટમાં સુધારો લાવી સ્વાસ્થ્યની જાળવણી કરી શકવામાં મદદરૂપ બને છે. ખૂબીની વાત એ છે કે, ડિવાઇસને તમારા મૂડ અનુસાર ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે! ધારો કે, તમે ગુસ્સામાં છો અને શ્વાસોચ્છવાસની ગતિ એકદમ તેજ થઈ ગઈ છે તો એને શાંત કરતો આખો અલગ પ્રોગ્રામ ‘બી’ પાસે છે, જે તમારી બ્રીધિંગ સ્પીડને મિનિટોની અંદર પૂર્વવત કરી આપશે.

 

વીસમી સદીનાં આખરી દશકમાં જન્મેલી આપણી પેઢીએ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ધરમૂળ પરિવર્તન પ્રવેશતું જોયુ છે. બ્લેક-એન્ડ-વ્હાઇટ સ્ક્રીનમાંથી પંચાવન ઇંચનાં અલ્ટ્રા-એચ.ડી. ટીવી આવ્યા, પેજર-ફોનમાંથી સાવ પાતળા ટચ-સ્ક્રીન સેન્સર સ્માર્ટફોન જોયા, વિન્ડોઝ-98માંથી વિન્ડોઝ-10 સુધી પહોંચ્યા, તારથી શરૂ કરીને વોટ્સએપ, ઇ-મેઇલથી શરૂ કરીને ફેસબૂક! મસમોટા કમ્પ્યુટર સેટ-અપમાંથી છુટકારો મેળવીને 500 ગ્રામનું વજન ધરાવતાં લેપટોપ સુધીની સફર ખેડી! કેટકેટલી નવી તકનિક અને યંત્રો વિકસાવ્યા.


પરંતુ શ્ર્વાસની ટેવો પર ધ્યાન ન આપવાને લીધે શરીરમાં પરિવર્તનો દેખાવા લાગ્યા. મનનું એકાગ્ર ન થઈ શકવું, વારંવાર ગુસ્સો-ચિંતા-ભય જેવી લાગણી પેદા થવી, પળવારમાં શ્વાસોચ્છવાસની ગતિ વધ-ઘટ થવી વગેરે જેવી અગણિત સમસ્યાઓ આપણે આજકાલ જોઇ રહ્યા છીએ. સંશોધકોએ વિચાર્યુ કે આટલી ગંભીર બાબતને માણસ કઈ રીતે નઝર-અંદાઝ કરી શકે!? એટલે એમણે એક એવા સ્માર્ટ-ડિવાઇસની ખોજ કરી, જે માણસમાત્રને યોગ્ય રીતે, પૂરતા પ્રમાણમાં શ્ર્વાસ લેતાં શીખવાડે છે!


તેનું નામ છે : બી (અંગ્રેજી મૂળાક્ષર ઇ)! શર્ટ-પેન્ટનાં ખિસ્સામાં સમાઈ શકે એવું આ ટચૂકડું મશીન તેનાં વપરાશકર્તાને શ્વાસ લેવામાં મદદ કરે છે, બોલો! કેટલા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન શરીરમાં જઈ રહ્યો છે અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ બહાર નીકળી રહ્યો છે, ફેફસાઓની ક્ષમતા કેટલા પ્રતિશત છે એની માહિતી ‘બી’ વડે પ્રાપ્ય છે. તેનો આકાર અને કદ નાનકડી સિસોટી જેવડું છે! જેમાં દરેક શ્વાસોવાસ સાથે હવાનું દબાણ માપી શકે તેવા ખાસ પ્રકારનાં સેન્સર લગાડવામાં આવ્યા છે. તમને પ્રશ્ન થશે કે ડિવાઇસમાં તો ક્યાંય ડેટા બતાવી શકે એવો કોઇ ઓપ્શન નથી, તો પછી એ જોવા માટેની સ્ક્રીન ક્યાં રાખવામાં આવી છે? આપને જણાવી દઉ કે ફક્ત ડિવાઇસ ખરીદી લેવાથી કામ નહીં ચાલે. એને સ્માર્ટફોનનાં બ્લ્યુટૂથ સાથે કનેક્ટ કરતી ખાસ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવી પણ જરૂરી છે. ‘બ્રીધ વિથ બી’ (Breathe with B) મોબાઇલ એપને ડાઉનલોડ કરશો એટલે ડિવાઇસનાં તમામ ડેટાને ઓનલાઇન ગમે ત્યાંથી બેસીને ટ્રેક કરી શકાશે.


સંગીત સાંભળતી વેળાએ, જોગિંગ અથવા વોકિંગ કરતી વખતે પણ તેનો ઉપયોગ શક્ય છે. ઘણા બધા લોકોને જ્યારે રડવું આવે ત્યારે શ્વાસોચ્છવાસની ગતિ અનિયમિત થઈ જતી હોય છે, એ સમયે ‘બી’નો ઉપયોગ ફાયદેમંદ છે.


જ્યારે પણ ડિવાઇસને મોઢામાં રાખીને શ્વાસોચ્છવાસ લેવામાં આવશે ત્યારે તે તમને અમુક ચોક્ક્સ અંતરાલ પર સિગ્નલ આપવાનું શરૂ કરશે. શ્ર્વાસ ક્યારે અંદર ખેંચવો અને ક્યારે બહાર કાઢવો એ બાબતે સૂચન પણ મળતું રહેશે. શ્વાસને અંદર ખેંચતાની સાથે જ ‘બી’-શેપમાં લગાડવામાં આવેલી એલ.ઈ.ડી લાઇટ ઝળકી ઉઠશે. એવી જ રીતે, ઉચ્છવાસ ફેંકતી વખતે એલઈડી બંધ થઈ જશે. આ ઉપરાંત, તેમાં વાઇબ્રેશન મોડ, સાઉન્ડ મોડ પણ બેસાડવામાં આવ્યા છે, જેથી સમયે-સમયે યુઝરને તેની બ્રીથિંગ-એક્સરસાઇઝ માટે યાદ અપાવી શકાય તથા શ્વાસોચ્છવાસ લેતી વખતે મગજને શાંત કરી શકાય.


આખા દિવસ દરમિયાન કરેલી શ્વાસ-ઉચ્છવાસની પ્રક્રિયાનું એનાલિસીસ કરવા માટે ‘લાઇવ બ્રીધ’ નામે એપ્લિકેશન લોન્ચ કરવામાં આવી છે, જે યુઝરને તેની દિનચર્યા તથા બ્રીધિંગ-પ્રોસેસ અંગેનો તમામ ડેટા પૂરો પાડી શકવા સક્ષમ છે. અગર તમે આખો દિવસ સતત વ્યસ્ત રહેતાં હો તો ડિવાઇસ પર બ્રીથિંગ-એક્સરસાઇઝ માટેનું નોટીફિકેશન સેટ કરીને આરામથી કામમાં મશગુલ થઈ શકો છો. નિશ્ર્ચિત સમય પર ડિવાઇસ તમને અલાર્મ વગાડીને શ્વાસોચ્છવાસની કસરત કરવા માટેનું રિમાઇન્ડર આપી દેશે.


આ ડિવાઇસ જેણે બનાવ્યું, એ શિકાગો મૂળની ‘બ્રીથિંગ વિથ બી’ કંપનીનાં સંસ્થાપક અને સોફ્ટવેર એન્જિનિયર એરિક કેસબ્રો છેલ્લા ઘણા સમયથી પોતાનાં પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા હતાં. જેવું ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ તૈયાર થયું કે તરત એમણે પોતાનાં પર એનાં પ્રયોગો કર્યા. ડિવાઇસનો ઉપયોગ કર્યા પહેલાની અને પછીની જીવનશૈલીમાં કેટલું પરિવર્તન જોવા મળી શકે છે એનાં પર રિસર્ચ-વર્ક હાથ ધરાયું. થોડા દિવસ સુધી ‘બી’ને પોતાનાં જીવનનો ભાગ બનાવી દીધા બાદ એરિકે નોંધ્યું કે તેનું મન હવે પહેલા કરતાં વધુ એકાગ્ર અને ત્વરિત નિર્ણયો લઈ શકે છે. રોજબરોજની લાઇફ-સ્ટાઇલ અને ટેવોમાં પણ હકારાત્મક પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. આખરે તેમની ટીમ એ નિર્ણય પર પહોંચી કે એમની બ્રીથિંગ-એક્સરસાઇઝ વડે વ્યક્તિ વધારે ખુશ રહી શકે છે. ફક્ત એટલું જ નહીં, દરરોજ વ્યવસ્થિત રીતે તેનું રૂટીન બનાવી દેવાથી વધુ લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન પણ જીવી શકાય છે. ઇન્ટલિજન્ટ હાર્ડવેર અને એડવાન્સ્ડ સોફ્ટવેરને કારણે દરેક વયજૂથનાં લોકો આનો ઇસ્તમાલ કરી શકવા સક્ષમ છે.


ભારતનાં વપરાશકર્તાઓ માટે એની કિંમત 119 ડોલર (લગભગ 7985 રૂપિયા) નક્કી કરવામાં આવી છે. તો શું લાગે છે વાંચકમિત્રો? આઠેક હજાર રૂપિયામાં સ્માર્ટ-બ્રીથિંગ કરવાની તમારી કોઇ ઇચ્છા ખરી!?

Advertisement