જોઈએ છે: પુસ્તકો વાંચી શકે એવો એક વાંચક!


Advertisement

મસ્કાબન:
इस जश्न-ए-चराग़ाँ से तो बेहतर थे अँधेरे
इन झूटे चराग़ों को बुझा क्यूँ नहीं देते -इक़बाल अज़ीम

એનું નામ રેખા બેન, પાંજરાપોળ થી IIM થઈને વસ્ત્રાપુર તળાવ જતો રસ્તો! આ ફૂટપાથ '2 સ્ટેટ્સ' જેવી હિન્દી ફિલ્મ અને કેટલીય ગુજરાતી ફિલ્મોમાં આવી ગઈ હશે, છેક હમણાં સુધી અહીં સાંજે અહીં આસપાસ ભણતા યંગસ્ટર્સ સાંજે રામભાઈની કિટલી (હવે છે કે નહિ એ ખબર નથી) અને આસપાસ ચાની ચુસ્કી સાથે અહીં બેઠા હોય, કોઈ યંગસ્ટર્સ સૂટટા મારતાં નીચે બેસેલા પણ જોવા મળે! બહુ જ ક્રિમ એરિયા, સામે દેખાય છે એ ફલાયઓવર બન્યો એ પહેલા થી બીજી એક વસ્તુ અતિ પ્રખ્યાત અને એ છે, અહીં મળતાં કરિક્યુલર અને રેફ્રન્સ બુક્સનાં આ રૂફલેસ સ્ટોર્સ! અહીં બેસતાં આ બેનનું બુક્સને લગતું નૉલેજ ભલભલા ડિગ્રી ધારીઓને શરમાવી દે! એમને તમે થર્મો ડાયનેમિક્સ પુછો કે પછી દેવદત્ત પટનાયકની નવી બુક, આ લોકોને દરેક ઇન્ડિયન-ઇન્ટરનૅશનલ રાઈટર્સની એકેક લેટેસ્ટ બુક્સ વિષે જ્ઞાન હોય! તમને એક્યુરેટ જવાબ મળે કે એ બુક હાજર છે કે નહીં! ન હોય તો પણ પ્રેમ થી કહેશે કે ક્યારે આવશે! તાજેતરમાં દબાણ ઝુંબેશમાં એલડી એન્જીનિયરિંગ અને વિજય ચાર રસ્તા પાસેનાં આવા 'સ્ટોર્સ' હવે હયાત નથી, પણ આ IIM પાસે હજુ પણ આ જ બેન ખુમારી થી બેઠા છે, કલાકે બે-ત્રણ ગ્રાહક મોટેભાગે કાર માંથી ઉતરે અને કોઈ બુક માંગે! હું અને ભાઈ જયેશ 2006-2008 માં અહીં થી ઘણી વાર જુના મેગેઝિન્સ પણ લેવા-આપવા જતાં! સમય સાથે ઘણું બદલાય છે, જૂની યાદો 'ઇતિહાસ' બનતી જાય અને નવી અપડેટ્સ એને 'ઑવરરાઇટ' કરી નાંખે! અમદાવાદ શહેરની આ ફૂટપાથ અને અહીં મળતા પુસ્તકો એક અગત્યની ઓળખ છે!

મંગળવારે 23 એપ્રિલે મતદાન દિવસ ઉપરાંત વર્લ્ડ બુક ડે પણ હતો, અને વાંચક અને દોસ્ત સુશાંત ધામેચા અમદાવાદ ગુજરી બજાર માંથી મળેલું એક પુસ્તક શેર કરે છે, ચિત્રા સુબ્રમણિયમનું 'ઇન્ડિયા ઇઝ ફૉર સેલ'. આપણી આસપાસનો સમય કેટલો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે, પુસ્તકો - પુસ્તકોની ચેઇન, બધું જ ધીમે ધીમે ફેઇડ થઈને ગાયબ થતું જાય છે! ગુણવંત શાહે વર્ષો પહેલા એક વનલાઇનર તુક્કો લખેલો, 'જે ઘરમાં એક પણ પુસ્તક ન હોય એ ઘરમાં દીકરી ન આપશો!' ઓકે, પણ હવે એ હિસાબે તો બધા વાંઢા જ રહી જાય ને? હવે તો સ્માર્ટફોન માંથી ફુરસત જ ક્યાં મળે છે? દિવસનો મોટાભાગનો સમય ઓફિસમાં વિતાવ્યા પછી ઘરે જમીને લોથપોથ થઈને સુઈ જઈએ છીએ અથવા વ્હોટ્સએપ પર ચેટ કે નેટફ્લિક્સ-પ્રાઈમ પર ફિલ્મ કે વેબસીરિઝ! પુસ્તકો માટે સમય જ ક્યાં છે?

ફેસબુક પર ફક્ત પુસ્તકોનાં ફોટોઝ મુકતા મુગ્ધ લોકો કોફી કે ચા નાં મગ સાથે અપલોડ કરે છે, પણ એને ચાવી ચાવીને વાંચતા જ નથી! ગુલઝારની ''किताबें झाँकती हैं बंद अलमारी के शीशों से. बड़ी हसरत से ... कोई सफ़्हा पलटता हूँ तो इक सिसकी निकलती है'' લોકો પોસ્ટ કરીને લાઈક-લવ મેળવે છે પણ એ જે હેતુથી લખી છે એ હેતુ સર થાય છે? પુસ્તકો શરૂઆત અને બંધાણ બાળપણમાં ચાર રૂપિયાની 'ચંપક', પાંચ રૂપિયાનાં 'ચાંદામામા' અને દસ રૂપિયાનાં સફારી મેગેઝીનથી થયેલી ત્યારે પોકેટમનીમાં બાકાયદા પુસ્તકો માટે એક અલાયદો હિસ્સો હતો! હવે તો ખિસ્સામાં પૈસા છે, પણ પુસ્તકો વાંચવાની, એને પંપાળવાની કોઈ દાનત કે ફુરસત જ નથી દેખાતી!

રેલવે સ્ટેશન પર વ્હઇલરનો બુકસ્ટોર, સેકન્ડ હેન્ડ પુસ્તકોનું માર્કેટ, પુસ્તકમેળામાં મુગ્ધતાથી વારંવાર જવાનાં દિવસો યાદ આવે છે? હવે તો પુસ્તકમેળામાં 70% પુસ્તકો સેલ્ફહેલ્પનાં ગંદાગોબરા ભાષાંતરોથી ખદબદતા હોય છે, બાકીનાં ફિલસુફી, વાનગીઓ-મહેંદીનાં પુસ્તકો! લેખકો વાંચે, નવું ઇનપુટ લે તો આઉટપુટ આવે ને! પૂર્તિઓમાં છપાયેલા લેખોનું કમ્પાઇલેશન કરી એસેમ્બલી લાઈનમાં પુસ્તકો બહાર પાડ્યે જાય છે જેમાંથી જૂજ વંચાય છે, બાકીનું બધું પીઆર વર્ક માત્ર! જેમ ‘બિન્જ વૉચ‘ કરીએ એમ ‘બિન્જ રિડ‘ છેલ્લે ક્યાંરે કરેલું?


ડેઝર્ટ:
હવે બુકમાર્ક્સ ફક્ત વેબ બ્રાઉઝરમાં જ જોવા મળે છે! એ દિવસો યાદ છે? જયારે ભાઈ-બહેન કે દોસ્તો સાથે ફેવરિટ બુકમાર્ક્સ લેવા માટે ઝઘડાઓ થતા!

Advertisement