સુવર્ણ ઈતિહાસને પુન: જીવંત કરતું ફિલ્મીસ્તાન


પીરિયડ ફિલ્મ : જાજેરા મોટેરા ઈતિહાસને ટૂંકી અને સરળ સ્વરૂપે પ્રેક્ષકો સુધી પીરસાતો રસથાળ

પ્રથમ લોખંડી સરદાર, ભગતસિંહ, મર્દાની લક્ષ્મીબાઈ, બ્રેવેસ્ટ બેટલ ઓફ સારાગઢી, મોહેંજો દરો, લગાન અને નરસિમ્હા રેડ્ડી જેવી માસ્ટર પીસ ફિલ્મો એટલે ઈતિહાસના પાને દર્જ થયેલ શૌર્ય, સાહસ અને વીરતાની અનોખી દાસ્તાન..

જીવનની જીવવાની કળાથી લઇ ઐતિહાસિકતાની એરણે લઇ જતું મોર્ડન ફિલ્મીસ્તાન
ધ થિયરી ઓફ એવરીથિંગ - જીવલેણ રોગ થયો હોવાની જાણ થયા બાદ એક વ્યક્તિ બ્રહ્માંડને જોવાની દ્રષ્ટિ બદલી નાંખે એવા મહાત્વાકાંક્ષી વૈજ્ઞાનિક સ્ટીફન સાહેબની જિંદાદિલીની વાત કરો કે બ્રિટીશ રાજના ચંગુલમાંથી છૂટવા એકલપંડે આરંભેલ જંગને વાચા આપતા 23 વર્ષીય યુવક ભગતસિંહની વીરતા કે પછી મન્ટો જેવા ઉચ્ચકોટીના વ્યક્તિત્વની કે સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના દર્શન કરાવતી મોહેંજો દરોની વૈભવ સૃષ્ટિ અને બે મુલ્કને જુદા પાડતી બોર્ડર જેવી ફિલ્મો વણવીખી એવી અસંખ્ય વાતોને ઉજાગર કરતા મનુષ્યને તેની સંસ્કૃતિ અને વાચાળીત વિશ્ર્વ સાથે મુલાકાત કરાવી જાણે છે.

અનરીયલ ને રીયલ ટચ આપતા કલા આરાધકો
5000 વર્ષ પૂર્વેની સૃષ્ટિને આજના સમયે સજીવન કરી તેને ફરી લોકો સમક્ષ રજૂ કરવી ગળે ન ઉતારે તેવી વાત છે. પરંતુ પોતાઈ સુઝબુઝ અને અનન્ય આવડત થકી ફિલ્મ નિર્માતા હુબહુ એવા જ સેટનું નિર્માણ કરે છે અને તેને લોકો સમક્ષ રજૂ કરે છે. (જેમ કે બાહુબલીમાં નિર્દેશિત મહેલ અને રાજપાઠ વિશ્ર્વના કોઈ પણ ખૂણે આવેલા નથી. માટી અને કાષ્ઠના નમૂનાને આધારે સર્જિત કલ્પના ચિત્રો અને કેમેરાના કમાલે આ ફિલ્મને ઓપ આપ્યો છે.) ક્યાંક વર્ષો પુરાણી સિંધુ સભ્યતાને વર્ણવતા અલભ્ય સેટ તો વળી ક્યાંક મરાઠા સામ્રાજ્યને સજીવન કરતા શનિવાડાનો સંજય લીલા ભણસાલીએ રચેલ અપ્રતિમ સેટમાં દીવાની જ્યોત સુધ્ધા પણ નિયત કરાઈ છે. આવા અનન્ય કલા આરાધકો અને અનરીયલને રીયલ બનાવી ફિલ્મી પડદે રજૂ કરતા હીરોની કલાદારી સાચે જ દાદાને કાબિલ છે.

એક સર્વે અનુસાર દર મિનીટે યુ-ટ્યૂબ પર ચારસો કલાક જેટલો ડેટા અપલોડ થાય છે, આ સિવાય અન્ય સોશિયલ મીડિયા, ટીવી સીરીયલો તો કોઈ વળી ફેસબુક પર પોતાને મનભાવતું શોધી ફૂરસતની પળો ગાળી લેતું હોય છે. અને એમાં જો થોડો સમય બચે તો વળી થિયેટરમાં જઈને બે-ચાર કલાક કોઈ સારી ફિલ્મ જોવાની તસ્દી લેવાય છે. એમાય ભારત અને તેની વૈવિધ્ય સભર સંસ્કૃતિની અછડતી અસર આ ક્ષેત્રે પણ જોવા મળે છે. અંદાજે જો આંકલન કરવામાં આવે તો ભારતમાં બધી ભાષામાં મળીને ત્રણ ફિલ્મો રોજ રિલીઝ થાય છે. આટલી વિશાળ સિને સૃષ્ટિ અને તેમાય તેના વિવિધ પેટા પ્રકારમાં શ્રેષ્ઠતાની પસંદગી કરવી પણ પ્રેક્ષકો માટે મુશ્કેલ બનતું હોય છે.


જેના માટે સર્જકો અને નિર્માતાઓ સરળ ઉપાય નીમ્યા છે. પ્રેક્ષકોને આધાર બાંધવા પોતે સર્જેલ વાચાળ સૃષ્ટિના કેટલાંક મુખ્ય અંશોને જોડીને લોકો સુધી પહોંચાડાય છે. જેને નિહાળી લોકો પોતાની પસંદ નાપસંદના જોરે તેની સાથે જોડાય છે. ક્યાંક લવ સ્ટોરી, તો ક્યાંક હીરો-વિલનની ફાઈટ સિક્વન્સ તો વળી ક્યાંક રહસ્યમય કથાને મળતો મોકળાશ. જેવા તમામ વિષયો થકી લોકો સમક્ષ રોમાંચક અને મનોરંજન પૂરું પાડવા નિર્દેશકો હંમેશને માટે પ્રયાસ સાધતા રહ્યા છે. ક્યાંક ટિવસ્ટ એન્ડ ટર્ન તો આજના યુગના ડિરેક્ટરોના અમોઘ અસ્ત્ર તરીકે આલેખાતી એક્શન સિક્વન્સ ફિલ્મોનો દેખીતો અણસાર બની ગયો છે. વખત જતા લોકોની અપેક્ષા અને તેની ઇચ્છાદ્રષ્ટિને પારખતા દિગ્દર્શકોએ નવી દિશામાં ખોજન ચાલુ કર્યું.


કથાપટ અને વાર્તા સ્વરૂપને નિહાળી તોબા તોબા થતી પ્રજા કંઈક નવાની અપેક્ષા સેવી રહી હતી. તે જ સમયે દિગ્દર્શકોએ જીવંત દ્રષ્ટાંતોને લોકો સમક્ષ મુકવાની યુક્તિ ઘડી. જેણે સમાજ, પ્રજા અને સંસ્કૃતિને કંઈક આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય જેણે દેશ-બલિદાનને ખાતર કે પોતાની કીર્તિને આંબવા ખેડેલા સંઘર્ષ જેવા અનેક વિકલ્પો સાથે શરૂ થઇ હિન્દી સિનેમાને ઈતિહાસ તરફ પ્રેરી જતી ખોજ. જેમાંથી મળ્યા અમોલખ મોતીડા. કોઈએ પુસ્તકના પાનાંમાં દબાય ગયેલા ઈતિહાસને પુન: સર્જન કરવા પોતાની આવડત કામે લગાડી તો કોઈએ જીવંત દ્રષ્ટાંતને સમાજ સમક્ષ રજૂ કરવા પોતાની કલાનો સહારો લીધો. અને પારંપરિક બોલિવુડમાં ફેમિલી, એક્શન અને રોમાન્ટિક ફિલ્મોથી પરે એક નવો ચીલો ચીતરાયો.


કેટલીક સત્ય ઘટના તો કોઈ વ્યક્તિ વિશેષના જીવનને આલેખી ફિલ્માંકન કરવામાં આવ્યું. જેમાં સર્વપ્રથમ નામ આવે છે સરદાર, સન 1993માં કેતન મહેતાના નેજા હેઠળ ફિલ્માવેલ એક એવી ફિલ્મ જે દેશના લોખંડી પુરુષને જીવંત કરી જાણે છે. ફિલ્મ ક્રિટીક્સ અને વિવેચકોએ પણ ફિલ્મના ભારોભાર વખાણ કર્યા. આ જ કાર્યપ્રણાલીને અવિરત રાખતા કેતને ભારતના પ્રથમ ફ્રીડમ ફાઈટર એવા મંગલ પાંડેના જીવનને અનુલક્ષીને તે સમયની ગુલામીની ઝંઝીરોને યાદ કરાવતી એક અતિ સુંદર ફિલ્મનું સર્જન કર્યું. બદલાવના આ સમયમાં અનેક નિર્માતાએ હાથ ધોયા. જેમાં સર્જન પામી હિન્દુસ્તાનના ઈતિહાસને આલેખતી અનેક અનન્ય ફિલ્મો.
જેમાં આશુતોષ ગોવારીકર જેવા વિખ્યાત નિર્દેશકોએ જોધા અકબર અને લગાન જેવી ભારતના ઈતિહાસમાં ઘટિત સત્ય ઘટના પર આધારિત ફિલ્મોના દોરને શરૂ કર્યો. વિદેશી નીતિઓ, જાહેર જનતાની મુશ્કેલી અને તેને નાથવા મથતો લીડ પ્રોટેગોનિસ્ટ, હિન્દી સિનેમાની લાંબી ફિલ્મોમાની એક ગણાતી પોણા ચાર કલાક જેટલી અવધી ધરાવતી આ બંને ફિલ્મોના એક પણ સીન સહેજેય કંટાળો અપાવે તેવા નથી.


જે બાદ પહેલીથી જ ભવ્ય અને ઠાઠમાઠથી ભરપૂર ફિલ્મોની બનાવટ માટે ટેવાયેલ સંજય સાહેબે એન્ટ્રી લીધી અને હિન્દી સિનેમાને એક અજબ ઊંચાઈ પર પહોંચાડી. ભવ્ય સેટ અને પાંચ હજાર વર્ષ પૂર્વેની સંસ્કૃતિને આજના સમયે સ્ક્રીન પર દર્શાવતા સંજય લીલા ભણસાલીએ ભારત ભૂમિમાં ગર્ભિત એવી દંતકથાઓ અને ઈતિહાસને ઉજાગર કર્યો જે આજેય અજોડ છે. એ પછી પદ્માવત હોય કે બાજીરાવ મસ્તાની અસંખ્ય એવી હિંદુ સંસ્કૃતિની અલભ્ય વાતોને પોતાના કેમેરે કંડારી તેને જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અને ધીમે ધીમે શરૂ થયો ઈતિહાસને પુન: જીવિત કરવાનો સિલસિલો.
આજે બોલિવુડમાં સત્ય ઘટનાને રજૂ કરતી ફિલ્મોનો ટ્રેન્ડ પૂરબહારમાં ખીલ્યો છે. એ પછી 1927માં સારાગઢી કિલ્લાની રક્ષા કરતા 10,000 અફઘાનો સમક્ષ વીરતા વહોરી લેતા 21 શીખોની જીંદાદિલીની દાસ્તાન કે કાબેલ વિદ્યાર્થીઓએ મફત જ્ઞાન પ્રદાન કરતા આનંદ કુમારની સંઘર્ષમય ગાથા આજના સમાજને ઘણું બધું કહીને સમજાવી જાય છે.
માત્ર આટલેથી જ ન અટકતા અક્ષય કુમારે ગત વર્ષે સ્ત્રીને મહાવારી દરમિયાન થતી પરેશાનીને નાથવા જીવન ખર્ચી નાખતા એવા જ એક તામિલ યુવકની ગાથાને આલેખતી ફિલ્મનું સર્જન કર્યું હતું. માત્ર એટલેથી જ ન અટકતા મંગલ મિશન અને પરમાણુ તેમજ ઘાઝી અટેક જેવી ફિલ્મોએ પણ ભારત ભૂમિએ ખેડેલા એવા કેટલાંક વણવિખ્યા પાસાઓને ઉજાગર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. અજય દેવગણ તેની આગામી ફિલ્મ તાનાજી ધ અનસંગ વોરિયરમાં શિવાજી મહારાજના સુબેદારની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળશે. જે સાથે શાહિદ કપૂર પણ ટૂક સમયમાં બોક્સર એનજી ડિંગકો સિંઘની બાયોપિક બનાવવાનો વિચાર કરી રહ્યો છે. તો રણવીર સિંહ 1983માં ઘટિત એક એવી ઘટના જેનો દરેક ભારતીયને ગર્વ છે તેવા વિશ્ર્વકપને ફરી ઉઠાવવા જઈ રહ્યો છે. ટૂંક સમયમાં તે કપિલદેવના જીવન કવન પર આધારિત ફિલ્મને રૂપેરી પડદે જીવંત કરવા જઈ રહ્યો છે.
ત્યારે ચિરંજીવી અને અમિતાભ બચ્ચન સ્ટારર સૈયરા નરસિમ્હા રેડ્ડી હિદુસ્તાનને સ્વતંત્રતાનો મીઠો મિજાજ ચખાડતા સ્વાતંત્ર સેનાનીના જીવન પર આધારિત આ ફિલ્મનું ટ્રેલર રીલીઝ કરવામાં આવ્યું છે. એકલા હાથે અંગ્રેજો સમક્ષ બાથ ભીડી ગુલામીની જંજીરોમાંથી છૂટવા બ્રિટીશ સલ્તનતના હાડ કંપાવતી આ કહાણી પણ લોકોને એક અલભ્ય ઈતિહાસથી રૂબરૂ કરાવશે. આવી તમામ ફિલ્મો થકી આપણે આપણા ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિ તરફ જોઈ એવા અનેક નાયકો જે આપની ધરોહર સમા છે તેને ઓળખી અને તેની સાથે જોડાઈ શકીએ છીએ. પરંતુ આખરે સવાલ એ પણ ઉદભવે કે આ પ્રકારની પીરિયડ ફિલ્મો અને બાયોપિક કેટલા અંશે સાચી? હકીકતે કહીએ તો પુસ્તકોના લીથ્થામાં સમાયેલ વિશાળ અને ભવ્ય ઈતિહાસને કદીયે બે કે ત્રણ કલાકના ચોકઠામાં બાંધી તો ન જ શકાય. પરંતુ આ ઈતિહાસને તોડી મરોડી લોકો સમક્ષ તેના ગર્ભને મુકવાનો પ્રયત્ન વિવિધ દિગ્દર્શકો દ્વારા કરવામાં આવે છે. ક્યાંક ફ્રીક્શન સ્ટોરી તો ક્યાંક મનોરંજનના પાસાને પણ આલેખીને સર્જાતી ફિલ્મો ક્યારેક વિવાદાસ્પદ પણ નીવડે છે. આફ્ટર ઓલ દિગ્દર્શકોનો આ પ્રયાસ અલભ્ય ઇતિહાસ અને તેની જીવંતતાએ જીવંત રાખવામાં એકંદરે સફળ રહ્યો છે.

Advertisement