માનું મૂળરૂપ અહિંસક છે તેથી એકવીસમી સદીમાં અહિંસારૂપેણ માની આવશ્યકતા છે


મોરારિબાપુ

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता |
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ||
મારી આંખ જોવા ઈચ્છે છે બાપ,આપની શુભકામના લઈને કે હવે માનું રૂપ અહિંસારૂપેણ હોવું જોઈએ. અને મા અહિંસારૂપેણ ન હતી એવું કોઈ દિવસ ન માનશો. એ તો મૂળમાં અહિંસારૂપેણ જ છે,હતી અને રહેશે. કોઈ વિશેષ કારણોને લીધે એમણે ખડગ ધારણ કર્યું હશે; એમણે શક્તિ ધારણ કરી હશે. એમણે ત્રિશૂળ ધારણ કર્યું હશે. દુનિયામાં કોઈ ડોક્ટર હિંસક નથી હોતો પરંતુ ઓપરેશન કરવા માટે એણે હથિયાર લેવા પડે છે. સ્વભાવથી હિંસક હોય અને ડોક્ટરની પદવી યુનિવર્સિટીએ આપવી ન જોઈએ. ડોક્ટર હથિયાર લે છે. ડોક્ટર જ્યારે ઓપરેશન કરવા નીકળે ત્યારે લગભગ અડધોપડધો તો ભૂત જેવો જ લાગે છે ! લીલાં કપડાં પહેર્યા હોય,મોઢે બાંધ્યું હોય ! એ લગભગ મને તો ભૂત જેવો જ લાગ્યો છે ! પરંતુ એ ભૂત નથી,એને નકામી વસ્તુ દર્દીના શરીરમાં જે આવી ગઈ છે એને અહિંસક વૃત્તિ વડે કાઢવા માટે થોડા સમય માટે કાતર-ચાકુ લેવા પડ્યાં હશે. અને એને નિવારી અને દર્દીના દેહને તંદુરસ્તી આપવા માટેનો આ એક ઉપક્રમ હોય છે. મારી મા ચામુંડા ભગવતીએ જ્યારે જ્યારે ખડગ અને ત્રિશૂળ લીધાં હશે ત્યારે એને એવું લાગ્યું હશે,સમાજના દેહને એક રોગ લાગુ પડ્યો છે ! સમાજના વિગ્રહને,સમાજના શરીરને ઘણી અકારણ વસ્તુઓ અડી ગઈ છે. અને એણે ઓપરેશન કરવું જોઈએ તેથી ક્યારેક ચંડમુંડ માટે,ક્યારેક રક્તબીજ મહિષાસુર માટે,ક્યારેક રાવણ માટે હથિયાર લીધાં હશે. આજ સુધી મેં નથી જોયું કે ડોક્ટર ઓપરેશન કરે હોસ્પિટલમાં અને એનું કામ પૂરું થાય પછી ઘરે જાય ત્યારે એના એ ડ્રેસમાં અને એ જ હથિયાર લઈને એ ઘરે ગયો હોય ! એવો ડોક્ટર મેં જોયો નથી. ‘રામચરિતમાનસ’માં ભવાનીનું જે ભવન છે,એમાં ક્યાંય હથિયાર નથી-
गई भवानी भवन बहोरी |
बंदि चरन बोली कर जोरी ||
સમાજે કોઈ દિવસ ન ભૂલવું જોઈએ. કેમ ભૂલાય? કારણ કે આપણા અનુભવ છે કે હિંસા કેવળ શસ્ત્રથી જ થાય છે એમ નથી. શાસ્ત્રોને જ્યારે કટ્ટરતાના વાઘા પહેરાવવામાં આવે છે ત્યારે શાસ્ત્રો પણ હિંસા કરવામાં કાંઈ બાકી રાખતાં નથી ! દુનિયામાં મોટાભાગનાં યુદ્ધો ધર્મને લીધે થયાં છે ! આંકડો બહુ મોટો છે ! બાપ,સત્તા પ્રાપ્ત કરવા માટેનાં યુદ્ધોની માત્રા ધર્મની નામે થયેલાં યુદ્ધો કરતાં ઓછી છે. સામાજિક મુલ્યોનું પરિવર્તન કરવા માટે થયેલાં યુદ્ધો,એની વળી માત્રા ઓછી છે. આ મારો સર્વે નથી. યૂનોનો સર્વે છે. વિશ્વસંસ્થાનો આ સર્વે છે. અને હું મારો રાજીપો વ્યક્ત કરું છું કે આ યૂનો સંસ્થાએ,આ વિશ્વસંસ્થાએ બીજી ઓક્ટોબર વિશ્વવંદ્ય ગાંધીબાપુના નામની સાથે ‘અહિંસા દિન’ ડિક્લેર કર્યો ! સ્વાધ્યાયના પ્રણેતા, સ્વાધ્યાયનો કર્મ કરત વિચાર જેમણે મહારાષ્ટ્રથી લઈને ગુજરાત-કચ્છમાં વધારે કર્યો,એવા બ્રહ્મલીન પૂજ્ય પાંડુરંગ દાદા, એમના મુખેથી ક્યારેક સાંભળ્યું છે કે એક હાથમાં તલવાર અને એક હાથમાં પવિત્ર કુરાન જેવો ગ્રંથ લઈ ધર્મનો પ્રચાર ન થઈ શકે. એક હાથમાં ધનુષબાણ અને એક હાથમાં ‘ભગવદ્દ્ગીતા’ લઈ ધર્મનો પ્રચાર ન થઈ શકે. એક હાથમાં રિવોલ્વર અને એક હાથમાં બાઈબલ લઈ ધર્મનો પ્રચાર ન થઈ શકે. ધર્મને લીધે બહુ યુદ્ધો થયાં ! થંભી જાઓ. અને તેથી મારી વ્યાસપીઠ માને અહિંસારૂપેણ જોવા માગે છે. મા તું સ્વતંત્ર છો. તને એમ લાગે કે સમાજને ઓપરેશનની જરૂર છે ત્યારે મા,તું તારા સંકલ્પમાંથી ઊભું કરી અને એ રોગોનું નિવારણ કરી શકીશ. પણ મા,અમને એવી સદ્દ્બુદ્ધી આપ કે અમે તને અહિંસારૂપે જોઈએ. નવાં ગીતડાં રચવા જોઈએ,જેનાં કેન્દ્રમાં અહિંસા હોય. કોઈ સ્વરૂપનું સર્વાંગ દર્શન થવું જોઈએ.
કચ્છમાં જ્યારે ભૂકંપ આવ્યો ત્યારે મારું એક વક્તવ્ય હતું. હું સીધો અલ્હાબાદથી ત્યાં ગયો. મારું એક પહેલું વક્તવ્ય હતું. મંગલ ભવનમાંથી અમંગલ કંઈ નીકળે જ નહીં. આણી પાછળ પણ કાંઈક હરિનો હેતુ હશે. આણી પાછળ કંઈક નવસર્જનો છુપાયાં હશે. અને આપણી આંખો ક્યાં જોઈ શકે? તો માને દરેક રીતે જોઈએ.
તો,મા છે જ અહિંસક. રામ અહિંસક જ છે. કૃષ્ણ અહિંસક જ છે. પણ ક્યારેક મહાન ઓપરેશન કરવા પડ્યાં હશે. ક્યારેક ચંડમુંડ માટે,ક્યારેક મહિષાસુર માટે. અને એનું જ મૂળ રૂપ છે એ કરુણાની મૂર્તિ છે. એ રૂપને આપણે કેન્દ્રમાં એકવીસમી સદીમાં મુકવું જોઈએ. ગાંધીબાપુએ બહુ કામ કર્યું. ગાંધી પણ જન્મજાત અહિંસક હતા બાપ ! અને તેથી પતંજલિનાં વ્રતો એમણે સ્વીકાર્યા. યમ-નિયમ જ્યારે એમણે સ્વીકાર્યા ત્યારે એમના માટે સત્યથી ઊંચું કોઈ ન હતું. પણ સત્ય પછીના ક્રમે ગાંધીએ કોઈ વસ્તુને મૂકી તો એ અહિંસા છે. અને તેથી જ-
અહિંસાને બીજું સ્થાન આપ્યું છે. ‘રામચરિતમાનસ’માં ખગપતિ ગરુડના બુદ્ધપુરુષ કાગભુશુંડિ પાસે જે સાત પ્રશ્નો છે એમાંનો એક પ્રશ્ન છે,‘આ દુનિયાનો શ્રેષ્ઠતમ ધર્મો કયો?’ ‘રામાયણ’ જગત આ સાત પ્રશ્નોથી પરીચિત છે. હે બુદ્ધપુરુષ,હે કાગઋષિ,આપની દ્રષ્ટિએ સર્વશ્રેષ્ઠ ધર્મ કયો? કાગભુશુંડિ બોલ્યા છે-
परम धर्म श्रुति बिदित अहिंसा |
पर निंदा सम अघ न गरीसा ||
અને આપણે ત્યાં દેવ-દેવીઓના હાથમાં શસ્ત્રો દેખાડ્યાં છે. એના વર્ણન છે. સ્તુતિમાં એનાં ભરપૂર વર્ણન છે પરંતુ એ બીજાને મારવા માટેનાં શસ્ત્રો ન હતાં. કો’કને કારણ વગર કો’ક મારે એના રક્ષણ માટે એ શસ્ત્રો હતા. તો માનું મૂળરૂપ જે-જે પરમ છે,હિંસામુક્ત છે. હથિયારોમાં તો મા રૂડી લાગે જ છે,પણ એ મારવાના હથિયારો નથી,તારવાના હથિયારો છે. એકવીસમી સદીમાં અહિંસારૂપેણ માની આવશ્યકતા છે.
સંકલન : જયદેવ માંકડ
(માનસ ચામુંડા,ચોટીલા,૨૦૧૫)

Advertisement