ઈવીએમ વિવાદ: વાઘ આવ્યો રે વાઘ?


Advertisement

વિપક્ષોએ નકકર પુરાવા વગર મચાવેલી કાગારોળ કેટલી વ્યાજબી

લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામોના કલાકો પુર્વે જ ફરી એક વખત ઈવીએમ વિવાદ ટોચ પર છે અને તેમાં પુર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીના ‘નિવેદન’થી એક નવો વળાંક આવ્યો છે. કાલના પરિણામો બાદ પણ વાઘ ડોકીયા કરતો રહેશે.

સૌપ્રથમ તો ફકત હાર દેખાતા જ ઈવીએમ નિશાન બને છે તે દલીલ સાચી છે અને જેટલી વિપક્ષોને લાગુ પડે છે તેટલી ભાજપને પણ લાગુ પડે છે. 2009ની હાર બાદ ખુલ એલ.કે.અડવાણીએ ઈવીએમ ને બદલે બેલેટ પેપર પર જવાની હિમાયત કરી હતી તો ભાજપના હાલના પ્રવકતા જી.વી.એલ. નરસિમ્હા એ 2010માં લખેલા પુસ્તકમાં ઈવીએમથી લોકશાહી ભયમાં છે તેવું તારણ આપ્યું હતું આજે તેઓ ઈવીએમનો બચાવ કરે છે.

પ્રણવ મુખર્જીનું નિવેદન વિવાદનો અંત લાવશે નહી કદાચ વિપક્ષોને નવી તાકાત આપી જશે. પુર્વ રાષ્ટ્રપતિ સામાન્ય રીતે રાજકીય વિવાદમાં પડતા નથી પરંતુ પ્રણવદાએ એક સ્ટેટસમેનની અદાથી નિવેદન કર્યુ છે. શું કોઈ રાજકીય સંદેશ છે.

સ્ટેટીકલ ઈન્સ્ટીટયુટ ઓફ ઈન્ડીયાએ ભૂતકાળમાં ઈવીએમ-વીવીપીએટી વચ્ચેના ક્રોસ કાઉન્ટીંગના મેથેમેટેકલી પ્રયોગ કર્યા હતા જેમાં 0.2 ટકા ચાન્સ દર્શાવાયો કે બંનેના મતોમાં થોડો તફાવત હતો.
હવે કાલે પરિણામો સમયે રેન્ડમ ચેકીંગમાં આ મતના તફાવત સર્જાશે તો શું પુરા મત ક્ષેત્રના મતોની ફીઝીકલી વેરીફીકેશન થશે કે આખા દેશમાં આ વિવાદ ફેલાઈ જશે?

Image result for evm cartoon

લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામોને હવે ફકત 24 કલાકથી પણ ઓછો સમય બાકી રહ્યો છે ત્યાંજ ફરી એક વખત ઈલેકટ્રોનિક વોટીંગ મશીન ઈવીએમ અને વીવીપીએટીનો વિવાદ સર્વોચ્ચ કક્ષા સુધી પહોંચી ગયો છે.હજુ ચોવીસ કલાક પહેલાં જ દેશમાં પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખરજીએ ચૂંટણી પંચની કામગીરીની પ્રસંશા કરી હતી અને તે દેશમાં ચૂંટણી વ્યવસ્થા પૂર્ણ જવાબદારી સાથે સંભાળી રહી હોવાનું જણાવ્યું હતું તેના થોડા કલાકો પહેલા ખૂદ પ્રણવ મુખરજીએ એક અસાધારણ રીતે નિવેદન ઈસ્યુ કરીને હાલ જે વિવાદ સર્જાય રહ્યો છે તેના પર ચિંતા વ્યકત કરી હતી અને એ પણ જણાવ્યું હતું કે આપણી લોકશાહીનો જે પાયો છે તે લોકચુકાદા સામે કોઈપણ પ્રકારની શંકા ઉભી કરવી એ અસ્વીકાર્ય છે અને તેમાં કોઈ પ્રશ્ર્ન ન હોવો જોઈએ તેમણે ચૂંટણી પંચ ઉપર જવાબદારી ઢોળતા કહ્યું કે જો કોઈ પ્રશ્ર્ન ઉપસ્થિત થાય તો તેનાં પર પૂર્ણ રીતે સમાધાન આપવું એ ચૂંટણી પંચની ફરજ છે. આમ આખરી સમયનાં વિવાદમાં મુખરજીએ જ ઝંપલાવીને શું સંદેશો આપવા પ્રયત્ન કર્યો છે તે એક પ્રશ્ર્ન છે. વાસ્તવમાં તેઓ એક સ્ટેટસમેન તરીકે જાણીતા રાજકીય નેતા હતા અને રાષ્ટ્રપતિ બન્યા બાદ પણ તેઓએ પોતાની પ્રતિભાની ઉંચાઈ બનાવી રાખી હતી અને વર્તમાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ તેમના વિદાય ભાષણમાં મુખરજી માટે શકય તેટલા પ્રસંશાના શબ્દો કીધા હતા.
સામાન્ય રીતે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રાજકીય વિવાદમાં પડતા નથી. ઈવીએમએ પૂર્ણ રીતે રાજકીય વિવાદ છે અને તેથી મુખરજીનું તટસ્થ નિવેદન પણ ઘણુ કહી જાય છે.જો રાજકીય તર્ક કાઢીએ તો થોડા સમય પૂર્વે જ વિપક્ષોના નેતૃત્વ માટે એટલે કે જો સરકાર રચાય તો વડાપ્રધાન કોણ તેવા પ્રશ્ર્નમાં એક તબકકે પ્રણવ મુખરજીનું નામ પણ સામેલ થયુ હતું. જોકે અહીં પણ પરંપરા છે કે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ નિવૃતિ બાદ કોઈ હોદ્દો સ્વીકારતા નથી અને મુખરજીએ પણ અત્યાર સુધી તે દુરી બનાવી રાખી છે. તેમનું નિવેદન કદાચ હાલના શોરબકોરમાં એક માર્ગદર્શન જેવું બની રહેતુ હોય તો પણ હાલની રાજકીય પરિસ્થિતિ એવી છે કે કોઈ રાજકીય પક્ષો કે નેતાઓ એકબીજાના તર્કને સ્વીકારવા તૈયાર જ નથી અને તેથી વિપક્ષોએ ઈવીએમ અને વીવીપીએટીનો મુદ્દો લાંબા સમયથી ચગાવી રાખ્યો હતો.બે વખત આ માટે સુપ્રિમ કોર્ટમાં અને અનેક વખત ચૂંટણી પંચમા ગયા પરંતુ સર્વોચ્ચ અદાલત કે ચૂંટણીપંચે તેના વલણમાં કોઈ ફેરફાર લાવ્યા નથી. પ્રશ્ર્ન એ પણ છે કે આ ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત ઈવીએમ અને વીવીપીએટીની રેન્ડમ ક્રોસ કાઉન્ટીંગ થવાનું છે અને તે દરેક વિધાનસભા મત વિસ્તાર દીઠ પાંચ બુચનાં ઈવીએમ અને વીવીપીએટીનુ કાઉન્ટીંગ થશે અને જો કોઈ તેમાં જો મતફેર નિકળશે તો નવો વિવાદ સર્જાવાની શકયતા છે. ગઈકાલે જ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ વિપક્ષોએ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો અને જો પાંચ બુથમાં ડીફરન્સ નિકળે તો સમગ્ર મત વિસ્તારમાં ફરી એક વખત ઈવીએમ અને વીવીપીએટીનું ક્રોસ કાઉન્ટીંગ તમામ બુથનું કરવાની માંગણી કરી છે. જે ચૂંટણી પંચે માન્ય રાખી નથી પણ ચોકકસપણે આ વિવાદ શરૂ થઈ જશે તે નિશ્ર્ચિત છે.
વાસ્તવમાં વીવીપીએટી એ મતદાનની સંતુષ્ટિ માટે હતું તેણે જે પક્ષને મત આપ્યો છે તે પક્ષને જ મત ગયો છે તેમાં ચૂંટણી પ્રતિક સાત સેક્ધડ માટે નજરે ચડતુ હતું પણ હવે વિપક્ષોએ તેને રાજકીય મુદ્દો બનાવી દીધો છે.આથી ઈવીએમનો વિવાદ એક ડગલુ આગળ વધ્યો છે. જોકે ભાજપ એવો દાવો કરે છે કે આવતીકાલના પરિણામોમાં પરાજય નિશ્ર્ચિત હોવાથી વિપક્ષો ઈવીએમનું જુનુ બહાનુ આગળ ધરે છે. ગત વર્ષે જ ત્રણ રાજયોમાં કોંગ્રેસ જીતી અને ભૂતકાળમાં દરેક પક્ષોએ વિજય મેળવ્યો જ છે.ત્યારે વિપક્ષોમાંથી કોઈએ ઈવીએમનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો નથી અને ભાજપે પણ ઉઠાવ્યો નથી. જોકે ઈતિહાસ તપાસીએ 2009 ની લોકસભા ચૂંટણી બાદ ભાજપના તે સમયના વડાપ્રધાન પદના દાવેદાર એલ.કે.અડવાણીએ ઈવીએમ સામે પ્રશ્ર્ન ઉઠાવ્યો જ હતો.ચૂંટણીમાં પરાજય થયા બાદ તેઓએ સ્પષ્ટ પણે કહ્યું હતું કે આપણે જો ઈવીએમને શંકાથી પર ન સાબિત કરી શકીએ તો ચોકકસપણે બેલેટ પેપર ઉપર પરત જવુ જોઈએ.ઈવીએમ ફૂલપ્રુફ છે તે સાબિત કરવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે તો આજકાલ પણ ભાજપના એક પ્રવકતા અને રાજયસભાનાં સભ્ય જી.વી.એલ.નરસિંમ્હારાવએ એક પુસ્તક 2010 માં લખ્યુ છે જેનું ટાઈટલ હતું "ડેમોક્રેસી એટ રીસ્ક, કેન વી ટ્રસ્ટ અવર ઈલેકટ્રોનિક વોટીંગ મશીન” એટલે કે શું ઈવીએમ ભરોસાપાત્ર છે અને તેઓએ પણ ઈવીએમના કારણે લોકશાહી ભયમાં હોવાનું જણાવ્યું જ હતું અને તેઓ આજે જોરશોરથી ઈવીએમનો બચાવ કરી રહ્યા છે. આમ ઈવીએમ એ એક રાજકીય શસ્ત્ર બની ગયુ છે.જેને કોઈપણ વ્યકિત કોઈપણ સમયે ઉઠાવી શકે છે અને પોતાની મુનસુફી મુજબ તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.બીજી તરફ જો તટસ્થ રીતે જોઈએ તો ઈન્ડીયન સ્ટેટીકલ ઈન્સ્ટીટયુટ દ્વારા ઈવીએમને પૂર્ણ યોગ્ય હોવાનું પ્રમાણપત્ર અપાયું છે. પણ સાથોસાથ એ પણ જણાવ્યું છે કે ઈવીએમ અને વીવીપીએટી વચ્ચે મતનો તફાવત હોય તો તે 99.993665752 ટકા બની શકે છે.આમ 100 ટકામાં માઈક્રોથી પણ માઈક્રો એટલે કે 0.2 ટકાથી પણ ઓછી એરર તેમાં આવી શકે છે. અને તે આખરી ચુંટણી પરિણામ પર ભાગ્યે જ કોઈ અસર કરે છે.આ માટે સ્ટેટેસ્ટીક્લ ઈન્સ્ટીટયુટે ઈવીએમનો વ્યાપક અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેમાં આ પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે.હવે વિપક્ષો આ સ્થિતિમાં કમ સે કમ 50% ઈવીએમ અને વીવીપીએટીની વચ્ચેની ક્રોસ કાઉન્ટીંગ માંગી રહ્યા છે. પરંતુ જે પ્રમાણે ચૂંટણી મત ગણતરી વ્યવસ્થા છે તેમાં આ શકય બને કે કેમ તે પણ પ્રશ્ર્ન છે.દેશની વસ્તી અને મતદારો બન્ને વધ્યા છે. 90 કરોડ લોકોમાંથી 60 થી 70 ટકા મતદાન થયુ છે અને તેથી આ સ્થિતિમાં બેલેટ પેપરની માફક આ ઈવીએમ અને વીવીપીએટીનું ક્રોસ કાઉન્ટીંગ કેટલુ યોગ્ય છે તે પણ પ્રશ્ર્ન છે. હવે આવતીકાલે ચૂંટણી પરિણામો આવી રહ્યા છે તે સમયે જો એકઝીટ પોલ મુજબ જ આ પરિણામો આવશે તો વિવાદ આગળ વધશે અને કાનુની વિવાદ પણ છેડાઈ શકે છે. જો પરિણામો વિપક્ષો માટે થોડા પણ સંતોષકારક હશે તો તે કદાચ આગામી ચૂંટણી સુધી આ વિવાદ ભૂલી જશે.
દેશ જયારે લોકચૂકાદાની રાહ જોઈ રહ્યો છે તે સમયે આ મુદ્દો એ કમસે કમ આવતીકાલે વિવાદ સર્જે અને ચૂંટણી પરિણામો દિવસો અને મહિનાઓ સુધી ન ખેંચાય તે જ જોવાની આપણી ફરજ બની રહેશે. તો ચૂંટણી પંચે પણ હવે ભવિષ્યમાં કાયમ માટે અંત આવે તે જરૂરી બની રહેશે.

\
Advertisement