અરીસાની સામે ને અરીસાની અંદર ઊભેલો માણસ એક જ છે ?


Advertisement


જીવન મજાનું જોઈએ

અંધારું આંજીને આવેલાને અજવાળું જોઈએ,
ખરાબ માનવીને આ જગત ઘણું સારું જોઈએ!

ખરબચડાનેય એનું ઓશિકું સુંવાળું જોઈએ,
બહુ બોલે એને બીજાના મોં પર તાળું જોઈએ!

કદરૂપા માણસને ઘરવાળી રૂપાળી જોઈએ,
છુટાછેડાવાળો હોય એનેય પાત્ર કુંવારું જોઈએ!

ક્રૂર માણસને એનો બૉસ બહુ દયાળુ જોઈએ,
પાણીમાં કાપ ચાલે દરેકને છૂટથી દારૂ જોઈએ!

શંકાશીલને પોતાના ચેલાઓ શ્રદ્ધાળુ જોઈએ,
આળસુને કોઈ બહુ મહેનત કરવાવાળું જોઈએ!

સીધાને જિંદગીમાં કંઇક અટકચાળું જોઈએ,
ગંભીર વ્યક્તિને પણ જીવન તો મજાનું જોઈએ!
મૃગાંક શાહ

Image result for art dissociative identity disorder

એક માણસે આઠ દિવસના નકોરડા ઉપવાસ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. ઉપવાસ દરમ્યાન એમને જાત-જાતની અને ભાઈ-ભાતની વાનગીઓ ખાવાનું મન થયું પણ એ પોતાના નિશ્ચયને વળગી રહ્યો અને એણે આઠ દિવસના નકોરડા ઉપવાસ પૂરા કર્યા. બસ, જેવા ઉપવાસ પુરા થયા કે તરત એણે એટલું બધું ખાવાનું ચાલુ કરી દીધું, કે એની પત્ની એની ફરમાઇશ પૂરી કરતાં કરતાં માંદી પડી ગઈ !
અમારા એક મિત્ર વિપશ્યના શિબિર માટે ઇગતપુરી ગયા. ભગવાન બુદ્ધ તરફથી ભેટ મળેલા આ ધ્યાનમાં જાત સાથેની ઓળખાણ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. વિપશ્યના શિબિરમાં મૌનનું મહત્વ છે. એક અઠવાડિયું શિબિરાર્થીઓએ કલાકનું તેટલું મૌન પાળવાનું હોય છે. વિપશ્યના દરમ્યાન સંયમિત ભોજન કરવાનું હોય છે અને સાથે સાથે ધ્યાન કરવાનું હોય છે. અમારા આ મિત્ર આ શિબિર પતી પછી, જેવા ઇગતપુરીથી મુંબઈ આવવા નીકળ્યા, તેવા ટ્રેઈનમાં જ, જેમ પોપકોર્ન પોપરમાં ધાણી ફૂટે, એમ બોલવા માંડ્યા. જેવું મૌન છૂટ્યું એવું એ એટલું બોલવા માંડ્યા કે લોકો એમની વાતો સાંભળીને ત્રાસી ગયા અને એમનાથી દૂર ભાગવા માંડ્યા.
તમે કોઈ આળસુની પીર, જાડી-ભમ શેઠાણી, જે ખાટલેથી પાટલે અને પાટલેથી ખાટલે જવા સિવાય જીવનમાં ખાસ કોઈ શ્રમ કરતી નથી, એને દસ ઘરના કામ કરીને પછી પોતાના ઘરે પણ વૈતરું જ કરતી મજૂરણ બાઈને ‘આળસુની પીર’ કહેતાં જોઈ છે?
આખરે આવું કેમ થાય છે? શું માણસ વિરોધાભાસનું પોટલું છે? એ જે નથી, તે જ એને બીજામાં જોઈએ છે? પોતે જે કરે એ સાચું કહેવાય અને એ જ વર્તન બીજો એની સાથે કરે તો એ ખરાબ કહેવાય?
જે માતાપિતા દસમુ ધોરણ માંડ પાસ થયાં હોય, તે એમનાં સંતાન પાસે નેવું ટકાની અપેક્ષા રાખે છે. પછી જયારે એવું ન થાય ત્યારે દુખી થાય છે.
પોતે શરાબ પીએ તો એ શોખ કહેવાય, ને બીજો કોઈ પીએ, તો એ દારૂડિયો કહેવાય?
બહાર વિશ્વશાંતિની વાતો કરનારને ઘરે, પત્ની જોડે, વાતે વાતે વિશ્વયુદ્ધ છેડાતું હોય એમ બને.
ઓફિસમાં બોસની વઢ ખાનાર કર્મચારી, ઘરે જઈને પત્ની સાથે પોતે બોસ હોય એવું વર્તન કરે.
જે માણસ કોઈની સલાહ ન માને, તે પોતે ગામ આખાને વણમાગી અને વગર કામની સલાહો આપતો ફરે છે.
જે માણસે, પોતાનાં માબાપને તરછોડ્યાં હોય, કે તેમની યોગ્ય કાળજી ન રાખી હોય, એ પણ પોતાનાં સંતાનો, મોટાં થઈને શ્રવણ જેવાં બને એવી આશા રાખે ! આવા માણસોથી ઘરડાંઘર ઊભરાઈ ગયાં છે. ઘરડાંઘર માટે માત્ર કપૂત્ર જ નહીં, ક-માબાપ પણ જવાબદાર છે.
સમાજસેવા કરવામાં કાયમ busy રહેતી નારીવાદી સમાજસેવિકાની પુત્રવધૂ સુખી જ હશે એમ માની લેશો નહીં.
ઈંગ્લીશ નોવેલના રસિયાઓએ સ્કોટિશ લેખક રોબર્ટ લુઇ સ્ટીવન્સન દ્વારા લિખિત નોવેલ ‘The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde’ ચોક્કસ વાંચી હશે. એક જ શરીરમાં એકબીજાંથી તદ્દન વિરુદ્ધ એવી બે વ્યક્તિઓ રહેતી હોય એટલે કે ‘સ્પ્લીટ પર્સનાલીટી’ તરીકે જાણીતા માનસિક રોગની આ નોવેલમાં વાત છે. દરેક વ્યક્તિમાં એક સારો માણસ, એટલે કે ડૉ. જેકિલ અને એક ખરાબ માણસ, એટલે કે મિસ્ટર હાઈડ થોડેઘણે અંશે જીવે છે.
માણસ એટલે ખૂબીઓ અને ખામીઓનું કોકટેલ ! કઈ કેટલાય મહાપુરુષોનું જીવન વિરોધાભાસોના મિક્ષ્ચર સમાન છે. મહાપુરુષ હોવું એની પહેલી શરત છે કે માણસ હોવું, અને માણસ તો આખરે અધુરો જ હોય ને! તો હવે સાંભળો, મહાન માણસોની મહાન ખામીઓ, ઉમાશંકર જોશીના શબ્દોમાં કહું તો ‘મોટાઓની અલ્પતા’:
અમેરિકન એક્ટર, ડાયરેક્ટર, લેખક, કોમેડિયન અને નાટય સર્જક વૂડી એલન કે જેના ક્વોટેબલ ક્વોટસ વાંચતા આપણે ધરાતા નથી, એમનું જીવન હંમેશાં કોન્ટ્રોવરસીથી ભરેલુ રહ્યું છે. દસ વર્ષ સુધી(૧૯૮૨-૯૨) એની પ્રેમિકા મિયા ફેરોએ એની સાથેના સંબંધનો અંત આણ્યો કારણ કે, મિયા ફેરોની દત્તક દીકરી સુન-યીની નગ્ન તસ્વીરો વૂડી એલન પાસેથી મળી. મિયા ફેરોથી છૂટા પડ્યા પછી, વૂડી એલને એના ત્રીજા લગ્ન સુન-યી સાથે કર્યા. વૂડી એલન માટે મિડીયાએ લખ્યું: ’Step father romantically iinvolved with the step daughter.’ આ ઓછું હોય એમ, ૨૦૧૪માં ડાયલન ફારો નામની એની અઠ્યાવીસ વર્ષની બીજી દત્તક દીકરીએ વૂડી એલન પર જયારે એ સાત વર્ષની હતી ત્યારે કરાયેલા sexual assualtનો આરોપ મૂક્યો. વૂડી એલન હમેંશા આવા ‘જ્યૂસી સ્કેન્ડલ’થી ઘેરાયેલા રહ્યા.
બાળશિક્ષણના તજજ્ઞો જે નામથી સારી પેઠે વાકેફ છે, એ જીન જેક રૂસોનું અંગત જીવન એમના શિક્ષણ અને બાળઉછેરના વિચારો અને એમનાં લખાણોથી તદ્દન વિરુદ્ધ હતું. એમણે પોતાનું પ્રથમ બાળક હીજડો હોઈને, એને ઈજ્જત બચાવવા રખડતું મેલ્યું. ત્યાર પછી જન્મેલાં ચારે બાળકોને પણ આજ રીતે રેઢા મૂક્યા. ન કોઈની જન્મતારીખ નોંધી, ન તો કોઈનું નામ મળે છે કે ન તો કોઈ જીવ્યું હોઈ એવી શક્યતા હતી. બાળ ઉછેરના તેના પુસ્તક ‘એમિલ’માં આદર્શવાદની વાતો કરનાર રૂસોનું પોતાના બાળકો પ્રત્યેનું વર્તન ચોંકાવનારું હતું.
કાર્લ માર્ક્સ જેણે આખી જિંદગી મજૂરોના શોષણ સામે બગાવત કરી તેણે પોતાની કામવાળી સાથે સેકસ સંબંધ બાંધી, એને સગર્ભા બનાવી અને ત્યાર પછી એના દ્વારા જે બાળકનો જન્મ થયો, તેણે જોયું પણ નહીં (વિશ્વામિત્ર !).
‘વૉર એન્ડ પીસ’ તથા ‘અન્ના કેરનીના’ જેવી ચિરકાલીન નવલકથાની જગતને ભેટ આપનાર લિયો તોલસ્તોયનું જીવન પણ વિવાદોથી ઘેરાયેલું રહ્યું છે. જીવનના વચ્ચેના વર્ષોમાં એમનું જીવન શરાબ, જુગાર અને સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલું રહ્યું. એમની પત્ની સોફિયાની ડાયરીમાંથી ઊપજતું એમનું ચિત્ર અત્યંત ક્રૂર અને પોતાની ફેમિલી પ્રત્યે ઉદાસીન વ્યક્તિનું છે.
શું આ મર્યાદાઓ આ મહાન વ્યક્તિઓના અમૂલ્ય પ્રદાનને નાનું બનાવે છે? બેશક નહીં જ, તો પછી, શું ‘મહાન’ હોય એ માણસના દોષોને અણદેખ્યા કરવાના? સદીઓથી ચર્ચાતા આ સવાલનો જવાબ ‘black’ કે ‘white’માં નહીં પણ ‘grey’માં જ મળશે. શું તમારા-મારા સહિત, દરેક માણસ કોઈકને કોઈએ મર્યાદા કે વિરોધાભાસનો માલિક નથી? Think...Think...Think!

ચલતે ચલતે:
કેટલાક માણસો એટલા માટે ખાય છે,
કે વધુમાં વધુ જીવી શકે.
કેટલાક માણસો એટલા માટે જીવે છે,
કે વધુમાં વધુ ખાઈ શકે !


Advertisement