બન્ની બંસલ ટુ........


Advertisement

 હવે ઓફીસમાં પુરુષો માટે ‘હેન્ડલ વીથ કેર’ નો યુગ આવી ગયો છે?

દેશને ઈ-કોમર્સ, ઓનલાઈન, શોપીંગની એબીસીડી શિખડાવનાર ફિલપકાર્ટના સ્થાપક સીઈઓ બીન્ની બંસલની કંપનીમાંથી વિદાય ફકત મી-ટુ છે કે પછી વધુ કઈ! ઈસ્ટ ઈન્ડીયાનું પુનરાવર્તન તો નથી ને?

ગુગલના મહિલા સીઈઓ પ્રશ્ર્ન પૂછે છે કે આપણે ડ્રાઈવર-લેસ કાર બનાવી શકીએ તો સેકસ્યુઅલ હેરેસમેન્ટ વગરની સોસાયટી કેમ નહી! આજ ગુગલે તેની ઓફીસમાં આ પ્રકારના આક્ષેપો પછી અનેક એકઝીકયુટીવને તગડી મુકવાના બદલે ગુડબાય બોનસ સાથે વિદાય આપી હતી.

ભારતમાં મી-ટુ ભાગ્યે જ કાનૂની પગલા આવે છે. કેસ થાય તો અદાલતોમાં તારીખ પડે છે અને સોશ્યલ મીડીયામાં ટ્રાયલ ચાલે છે. દશકા પુર્વેની સતામણી હવે કેમ પીડા કરે! લાચારી જ નહી મહત્વાકાંક્ષા પણ મી-ટુના સર્જક છે.

મી-ટુ જન્મદાતા અમેરિકામાં વૈશ્ર્વિક કંપનીઓના માપદંડ અલગ છે. ગુગલ-ફેસબુક, માઈક્રોસોફટ, આ પ્રકારના આક્ષેપો તપાસ-એકશનમાં પારદર્શકતા રાખે છે. ભારતમાં ફલીપકાર્ટની પેરેન્ટ કંપની વોલમાર્ટ રહસ્ય વધુ ઘેરુ બનાવ્યુ છે.

"વી કેન મેઈક એ કાર ડ્રાઈવ ઈટ સેલ્ફ, વાય કાન્ટ વી સોર્ટ આઉટ-સેકસ્યુઅલ હેરેસમેન્ટ’
આ પ્રશ્ર્ન ઉઠાવ્યો છે ગુગલના ચીફ ફાયનાન્સીયલ ઓફીસર રૂથ યોહાટેએ.....સોમવારે એક ટેક કોન્ફરન્સમાં તેના સંબોધનમાં પ્રશ્ર્ન પૂછયો કે કામકાજના સ્થળે મહિલા કર્મચારીની જાતિય સતામણીનો પ્રશ્ર્ન શા માટે આપણે હલ કરી શકીએ નહિં? ગુગલની પેરેન્ટ કંપની આલ્ફા બેટમાં પણ રૂથ સીઈઓ તરીકે કામ કરે છે. આ કોન્ફરન્સ યોજાઈ હતી કેલીફોર્નીયાનાં લગુના બીચ ખાતેના વોલ સ્ટ્રીટ-જર્નલ ડીજીટલ કોન્ફરન્સ હોલમાં હાલમાં જ જે મી-ટુની વાયરલ થવાની એક બાદ એક ટોચની કંપનીઓના સીઈઓ અને અનેક પોલીટીશ્યન સહીતની સેલીબ્રીટી શિકાર બન્યા છે તેમાં લેટેસ્ટ હાલમાં જ અમેરિકન બનેલી ભારતીય કંપની ફલીપકાર્ટના સીઈઓ બીન્ની બંસલ છે. જેણે કાલે જ કંપની છોડી અને ભારતમાં ઈ-કોમર્સના એક પાયોનીયરની કેરીયરનો આ રીતે અંત આવ્યો છે.
ફલીપકાર્ટની પેરેન્ટ કંપની તરીકે અમેરીકી રીટેલ જાયન્ટસ વોલમાર્ટ છે. ફલીપકાર્ટને ખરીદી લીધા બાદ તેના બે પાયોનીયર બંસલ મિત્ર સચીન બંસલ અને બીન્ની બંસલ હવે આ કંપની સાથે રહ્યા નથી એ ભારતીય કોર્પોરેટ જગત માટે પણ એક આંચકો છે. સ્ટાર્ટઅપનું સર્વશ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ ફલીપકાર્ટનું હતું. જેણે ભારતીયોને ઈ-કોમર્સથી શોપીંગ કરતા શિખવાડયુ હતું.અગાઉ મી-ટુ ઝુંબેશથી પણ દેશના અનેક સેલીબ્રીટીઓની ઝળહળતી કારકીર્દી રોળાઈ છે.જોકે તેમાં ફકત એક જ કેસ હજુ સુધી અદાલતમાં ગયો છે અને તે કેન્દ્રનાં પૂર્વ વિદેશમંત્રી તથા જર્નાલીસ્ટ એમ.જે.અકબરે તેની સામેના આક્ષેપો બદલ બદનક્ષીનો જે દાવો કર્યો તે સંદર્ભમાં જ ફલીપ કાર્ટના સીઈઓ પદથી મુકત થયેલા બિન્ની બંસલના રાજીનામા અંગે કંપનીએ કોઈ કારણ જાહેર કર્યું નથી. પરંતુ તેઓ સેકસ્યુઅલ મીસ ક્ધડકટમાં ફસાયા હતા.જોગાનુજોગ છે કે પછી પ્રશ્ર્ન સર્જે તેવું પણ વોલમાર્ટે આ ભારતીય કંપની ખરીદવાના બે માસમાં જ (જુનમાં) બીન્ની બંસલ સામે મી-ટુના આક્ષેપો થયા જોકે તેને કોઈ પબ્લીસીટી મળી નહિં.
વોલમાર્ટે તેની ‘સ્વતંત્ર’ તપાસ કરાવી બીન્ની એ મુદ્દે કોઈપણ ખોટુ કર્યાનો ઈન્કાર કર્યો અને ઓગસ્ટમાં વોલમાર્ટ-ફલીપકાર્ટની ખરીદીનો સોદો સંપન્ન થયા બાદ બે માસમાં અચાનક જ બીન્ની બંસલને હોદો છોડવો પડયો આ ઘટનાક્રમ કદાચ પ્રશ્ર્ન ઉપજાવે છે કે શું બંસલને કંપની છોડવા મજબૂર કરવા જ આ મી-ટુનો સહારો લેવાયો! કદાચ મી-ટુની બિન્દાસ ગણાતા બોલીવુડથી લઈને અત્યંત શરમાળ ગણાતા ભારતીય સમાજમાં પણ પુરુષો એક ભયથી પીડાઈ રહ્યા છે અને ફકત ભારત જ નહી. વિખ્યાત અમેરિકી ટેલીવીઝન નેટવર્ક ફોકસ-ન્યુઝ પર ‘જેઓપાર્ડી’ કાર્યક્રમ રજુ કરતા સેલીબ્રીટી એકર એલેકસ ટ્રેબેકે તો ત્યાં સુધી કહી દીધું છે. હાલ પુરુષો માટે ભયજનક સમય ચાલી રહ્યા છે જયારે મી-ટુ મુવમેન્ટ શરુ થઈ ત્યારે એ ખુદની જાતને નસીબદાર માની કે હું એવી કોઈ શક્તિશાળી ખુરશી પર આવ્યો નથી કે મે કોઈ પાસે સેકસ્યુઅલ ફેવરની હિમ્મત કરી હોય! વાસ્તવમાં અમેરિકામાં 2006માં પ્રથમ વખત મી-ટુનો ટોન રણકયો હતો પણ સોશ્યલ મીડીયાના વ્યાપ બાદ 2017માં અમેરિકન એકટ્રેસ મીલોનોએ મી-ટુ હેશટેગથી આ પ્રકારે સેકસ્યુઅલ હેરેસમેન્ટનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને આગળ આવવા અપીલ કરી અને ત્યારબાદ મી-ટુ સ્ટોરી બહાર આવવા લાગી હતી. જેમાં એન્જીલીના જોલી જેવી અભિનેત્રી એ પણ તેના પર એ સમયને યાદ કર્યા પછી એક બાદ એક ક્ષેત્ર ફાયનાન્સ, મેડીસીન, સ્પોર્ટસ, આઈટી અને અમેરિકન આર્મીમાં પણ મી-ટુની સ્ટોરી જાહેર થઈ હતી અને છેક પોર્નોગ્રાફી ઈન્ડસ્ટ્રીઝ પણ તેમાં સામેલ થઈ હતી અને છેલ્લે અમેરિકાના સ્ટેનડઅપ કોમેડીયન બિલ કોસ્બી જે અમેરિકા’સ ડેડ તરીકે ઓળખાતો હતો તેના પર એક મહિલાએ જાતિય સતામણીનો આરોપ મુકયો અને હાલમાં જ ધ કોસ્બી-શોના આ સેલીબ્રીટીને 10 વર્ષની જેલ સજા થઈ તે અમેરિકામાં મી-ટુનો પ્રથમ જેલવાસી બન્યો.
વાસ્તવમાં હવે મી-ટુનો આરોપ લાગતા જ ટ્રાયલ બાય સોશ્યલ મીડીયા શરુ થઈ જાય છે.
ગુગલે હજુ એક સપ્તાહ પુર્વે જાતીય સતામણી અંગેની તેની નીતિમાં ભારે બદલાવ કરવો પડયો.
વાસ્તવમાં ગુગલની દુનિયાભરની ઓફીસોમાં કામ કરતા મહિલા કર્મચારીઓ માર્ગ પર આવી ગયા હતા. ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સે એક રીપોર્ટ છાપ્યો કે ગુગલે તેની ઓફીસમાં જાતીય સતામણીના જે આરોપો એકઝીકયુટીવ પર લાગ્યા હતા તેમાં તેઓને મીલીયન ડોલરના પેકેજ આપીને રાજીનામા લીધા. આ ગુડબાય બોનસ ગણાયું અને સમગ્ર વિવાદ છુપાવી રાખવાના પ્રયાસો થયા હતા. આ દેખાવોમાં ખુદ કંપનીના સીઈઓ રૂથ પણ સામેલ હતા. તેઓએ કહ્યું કે અમોએ એ જ કર્યુ જે ગુગલના કર્મચારીએ કરવું જોઈએ.
કંપનીની નીતિમાં પુર્ણ પારદર્શકતા... ગુગલ પર આરોપ પણ હતો કે તે સેકસ્યુઅલ હેરેસમેન્ટની ફરિયાદ કરતી મહિલા કર્મચારી અદાલતમાં ન જાય તે માટે તેને આર્બીટેજ પાસે જવા ફરજ પાડતું હતું. ગુગલે બાદમાં તેના કર્મચારીની દરેક ફરિયાદને કંપનીના ખાસ બોર્ડ સમક્ષ મુકવાની અને તેની તપાસ સહિતની પારદર્શકતા અપનાવી તેના પગલે ફેસબુક એ પણ તેવું જ કર્યુ અને ઉબેર, માઈક્રોસોફટ તો અગાઉ જ તે કરી ચૂકી હતી પણ ભારતમાં અમેરિકી જાયન્ટસ વોલમાર્ટ તેમ ન કર્યુ અને બંસલની વિદાયને સારા શબ્દોમાં જાહેર કરી ગુડબાય કહ્યું.
પ્રશ્ર્ન એ છે કે અમેરિકા અને ભારતના માપદંડ આ કંપની માટે જુદા છે! અમેરિકામાં આ પ્રકારના કેસમાં લાખો ડોલરન કલેમ ચુકવવા પડે. બંસલના સમાચાર આવતા ન્યુયોર્ક શેરબજારમાં વોલમાર્ટના શેરના ભાવ ગગડયા. ભારતમાં એક પણ કંપની માટે તેવું થયું નથી. કારણ કે આપણે મી-ટુને એક મનોરંજન તરીકે નિહાળીએ છીએ અને ટ્રીટ કરીએ છીએ. ભારતમાં વર્કપ્લેસ પર મહિલાઓની સુરક્ષા અંગેના કાનૂન છે પણ તેનો ભાગ્યે જ અમલ થાય છે. ભારતના કાનુનો અદાલતી પ્રક્રિયા પણ એટલી ગુંચવણભરી લાંબી છે કે કદાચ તેમાં ચૂકાદા આવે તેવી શકયતા નથી અને ભારતમાં અદાલતો પુરાવાઓ પર વધુ પડતા આધારીત છે. મહિલા પર બળાત્કારમાં પણ ટુ-ફીગર ટેસ્ટને રદ કરતા આપણી સરકારને દશકાઓ લાગી ગયા છતા હજું તે હોસ્પીટલમાં થાય છે.
બીજો મુદો એ છે કે શું ખરેખર મી-ટુ એ હેરેસમેન્ટ છે. ઓફીસમાં ‘બોસ’ સાથેના સારા સંબંધો હળવી પળો એ જોબ-સિકયોરીટી માટે પણ એક લાયકાત ગણનાર મહિલાઓની સંખ્યા ઓછી નથી તો બીજી બાજુ ચલો થોડા રોમાન્ટીક હો જાયે તેવો અહેસાસ કરનાર પણ ઓછા નથી. માનસશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે ઓફીસના હળવા વાતાવરણથી કામની પ્રોડકટીવીટી વધે છે પણ મી-ટુ બાદ કદાચ પુરુષ કર્મચારીઓ હેન્ડલ વીથ કેર જેવી સ્થિતિ બની છે. ગુગલની સીઈઓ રૂથે આ પ્રશ્ર્નનો જવાબ આપ્યો નથી.

2006ની ઘટના અને હવે છેક એકશન?

ફલીપકાર્ટના સ્થાપક સીઈઓ બીન્ની બંસલનું નાટયાત્મક અને અણધાર્યુ રાજીનામુ કોર્પોરેટ જગતમાં ચર્ચા સર્જી ગયુ છે. 2016માં કંપનીના એક મહિલા કર્મચારીએ બીન્ની પર આરોપ મુકયા હતા અને તે સમયે બીન્નીએ ગ્રુપ સીઈઓ તરીકેનો હોદો સંભાળ્યો હતો. પરંતુ ચાલુ વર્ષે વોલમાર્ટે ફલીપકાર્ટ પર અંકુશ મેળવતા જ આ મહિલા કર્મચારીએ વોલમાર્ટનો સંપર્ક કર્યો અને પોતાની ફરિયાદ કરી આ માટે તેણે વોલમાર્ટના અમેરિકા સ્થિત સીઈઓને ઈમેઈલ મોકલ્યો અને વોલમાર્ટે આ સ્થિતિનો ઉપયોગ કરી લીધો હોવાનું મનાય છે તેવુ ચચાર્ય છે. આ ઘટના 2006માં બની હતી. વાસ્તવમાં આ મહિલા કર્મચારીએ 2012માં કંપની છોડી દીધી હતી અને હવે છેક તે પણ વોલમાર્ટે ફલીપકાર્ટ પર અંકુશ જમાવ્યા બાદ જે ફરિયાદ કરી તેનાથી અનેક પ્રશ્ર્નો સર્જાયા છે. બીન્નીએ ખુદે પોતે આક્ષેપો નકાર્યા છતાં રાજીનામુ આપ્યુ તે પણ ચર્ચાસ્પદ છે. વાસ્તવમાં 2016માં આ મહિલા ફરી એક વખત ઈવેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપની મારફત બંસલના સંપર્કમાં આવી અને વોલમાર્ટે જયારે ફલીપકાર્ટને સંભાળી ત્યારે આ ઘટના રેકોર્ડ પર હતી. તેમ છતાં તેણે તે જાહેરમાં ન લાવી અને કંપની ખરીદવા પર કોઈ નકારાત્મક અસર ન પડે તે જોયું.

Advertisement